Tư Vấn Sức Khỏe Trực Tuyến
Giao hàng tận nơi đơn hàng > 200.000đ

VIÊM MÀNG NÃO DO LAO

257 03/06/2017

VIÊM MÀNG NÃO DO LAO


VIÊM MÀNG NÃO DO LAO

 

ĐẠI CƯƠNG

1. Định nghĩa

Viêm màng não (VMN) lao hay thường được gọi là “lao màng não” là một thể bệnh lao hậu tiên phát (trước đây gọi “lao thứ phát”) do trực khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) gây ra. Biểu hiện lâm sàng là hội chứng nhiễm độc lao kèm theo hội chứng màng não và hay có tổn thương vùng nền não. Bệnh thường diễn biến từ từ tăng dần do vậy viêm màng não do lao đ­ược xếp vào viêm màng não mạn tính

2. Dịch tễ học

Các đặc điểm dịch tễ học viêm màng não lao giống như đặc điểm bệnh lao nói chung.

- Mầm bệnh: Trực khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis)

- Nguồn bệnh: Giống như lao phổi, nguồn bệnh là bệnh nhân lao có trực khuẩn lao trong đờm.

- Đường lây: Giống như lao phổi, bệnh lây bằng đường hô hấp, theo hai cách:

+ Lây trực tiếp: trực khuẩn lao ở trong nước bọt, mảnh đờm nhỏ của bệnh nhân lao bắn ra khi ho và người lành trực tiếp hít phải.

- Lây gián tiếp: Hít phải trực khuẩn lao mà bệnh nhân lao khạc ra trong bụi không khí.

- Cơ thể cảm thụ: Mọi lứa tuổi đều có thể bị bệnh, nhưng thường ở trẻ em, thanh niên và trung niên tỷ lệ mắc bệnh nhiều hơn. Hiện nay, người lớn xu hướng mắc bệnh cao. Tỷ lệ mắc viêm màng não lao ở nước ta xấp xỉ 0,75/100.000 dân.

LÂM SÀNG

1. Đặc điểm lâm sàng của viêm màng não lao

1.1. Thời kỳ khởi phát: Khởi phát viêm màng não lao thường đa dạng, tuy nhiên có đặc điểm chung sau:

- Bệnh thường khởi phát từ từ, kéo dài vài tuần với các biểu hiện của hội chứng nhiễm độc lao như sốt nhẹ về chiều và tối, mệt mỏi, ăn ngủ kém, gầy sút cân, ra mồ hôi trộm, da xanh...

Kèm theo, có thể có các dấu hiệu về thần kinh, lúc đầu thường nhẹ, thoáng qua và tăng dần: nhức đầu, buồn nôn, mất ngủ, thay đổi tính tình, đôi khi bại nhẹ thoáng qua hoặc co giật cục bộ... Trẻ em thường hay bỏ ăn, bỏ chơi, hay buồn ngủ...

- Một số trường hợp khởi phát đột ngột, không điển hình với các biểu hiện: Loạn thần, co giật, sốt cao liên tục, có hội chứng màng não rõ từ đầu... Tuy nhiên, những trường hợp này thường là do không được theo dõi kỹ từ đầu, khi phát hiện ra bệnh đã ở giai đoạn nặng.

1.2. Thời kỳ toàn phát

- Hội chứng nhiễm khuẩn - nhiễm độc: Biểu hiện sốt thường đa dạng, có thể sốt nhẹ về chiều hoặc là sốt cao liên tục, sốt dao động... kèm theo các biểu hiện nhiễm độc lao rõ và cơ thể gầy yếu, suy kiệt nhanh.

- Hội chứng màng não: Xuất hiện từ từ, ngày một rõ và đầy đủ hơn. Nhức đầu âm ỉ thư­ờng xuyên, đôi khi nhức đầu dữ dội. Có triệu chứng tăng kích thích, sợ ánh sáng, tăng trương lực cơ... Khám thấy dấu hiệu màng não (+).

- Các triệu chứng tổn thương thần kinh khu trú: hay gặp nhất là hội chứng nền, biểu hiện bằng các triệu chứng tổn thư­ơng các dây thần kinh sọ não vùng nền não, nhất là các dây II, III, IV, VI, VII, VIII.... Nặng hơn có thể thấy tổn thư­ơng các dây IX, X, XI... hoặc liệt nửa người, liệt tứ chi...

- Nếu không được điều trị kịp thời, sẽ có rối loạn ý thức, bán hôn mê, hôn mê và tử vong.

- Những thay đổi về dịch não tuỷ là rất có ý nghĩa chẩn đoán: Dịch não tuỷ điển hình mầu vàng chanh, sánh, tế bào vài trăm (thường 200 - 500) tế bào /ml, lympho chiếm ưu thế (70 - 90%). Protein tăng 2-3 g/l, đ­ường và muối giảm vừa phải. Một số trường hợp nặng, điều trị muộn... khi để lắng dịch não tuỷ sau 24 - 48 giờ, sẽ có hình váng dù. Cấy dịch não tuỷ có thể thấy trực khuẩn lao...

2. Phân loại thể bệnh theo lâm sàng

- Viêm màng não lao thể nền não: Là thể hay gặp nhất 40 -70%, có biểu hiện viêm màng não lao và triệu chứng tổn thư­ơng các dây thần kinh sọ não vùng nền não.

- Viêm màng não - não: 15 -25%, biểu hiện viêm màng não và tổn thương não do lao.

- Viêm màng não lao đơn thuần: 10% th­ường là các trường hợp được chẩn đoán sớm, có thay đổi dịch não tuỷ theo hướng viêm màng não lao.

- Viêm màng não - tuỷ: Ít gặp.

- Thể giống nhiễm khuẩn huyết: Thường gặp ở người già, sức đề kháng kém.

- Thể giả u...

CHẨN ĐOÁN

1. Chẩn đoán xác định

- Lâm sàng

+ Khởi phát từ từ, có hội chứng nhiễm độc lao.

+ Hội chứng màng não: (+)

+ Thường có biểu hiện tổn thư­ơng dây thần kinh sọ não vùng nền não (dây II, III, IV, VI, VII...).

+ Thường có tiền sử hoặc đang mắc lao.

- Xét nghiệm

+ Xét nghiệm thông thường: Bạch cầu máu ngoại vi thường không tăng, tỷ lệ Lympho bào tăng, Tốc độ máu lắng thường tăng, Mantoux (+)...

+ Dịch não tuỷ: Rất có ý nghĩa trong chẩn đoán (nh­ư mô tả ở trên, 5.1.2.).

+Soi đáy mắt: Đôi khi thấy được củ lao (củ Bouchut: là những hạt màu trắng, kích thước trung bình bằng 1/4 đường kính gai thị, có thể thấy 1 hoặc vài củ), thường thấy khi viêm màng não lao kèm theo lao kê. Đây là những củ lao ở vùng gai thị, tuy nhiên có thể chưa có lao màng não kèm theo. Sự có mặt của củ Bouchut sẽ rất có giá trị chẩn đoán viêm màng não - não do lao nếu có kèm theo thay đổi dịch não tuỷ có tăng lympho bào.

+ Chụp cắt lớp vi tính: Đôi khi thấy đư­ợc củ lao ở não (khi cắt lớp mỏng).

+Cấy tìm trực khuẩn lao trong dịch não tuỷ: Có giá trị chẩn đoán quyết định khi (+). Tuy nhiên tỷ lệ nuôi cấy trực khuẩn lao trong dịch não tuỷ th­ường thấp.

+ Tìm kháng thể kháng lao trong huyết thanh và trong dịch não tuỷ: Ít giá trị trong chẩn đoán.

+ Tìm kháng nguyên lao trong huyết thanh và trong dịch não tuỷ: Rất có giá trị chẩn đoán nếu thấy kháng nguyên lao trong dịch não tuỷ.

+ Kỹ thuật PCR phát hiện ADN trực khuẩn lao trong dịch não tuỷ: Rất có giá trị.

+ Các kỹ thuật kinh điển còn giới thiệu nhiều xét nghiệm không đặc hiệu, nhưng có giá trị giúp gợi ý chẩn đoán (như nghiệm pháp Bromua, v.v...). Hiện nay các kỹ thuật này ít được sử dụng.

2. Tiên lượng, tiến triển và di chứng

- Tiên lượng: thường phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Tuổi: trẻ dưới 3 tuổi hoặc người già có tiên lượng nặng.

+ Ổ lao nguyên phát: Lao thâm nhiễm, thường nhẹ.Lao kê, thường nặng.

+ Thời gian phát hiện và điều trị.

+Các thể bệnh viêm màng não - não, viêm màng não - tuỷ, thể giả u... thường nặng.

- Tiến triển

- Nếu được phát hiện sớm, điều trị kịp thời và trực khuẩn lao không kháng thuốc: Sau 2 - 4 tuần điều trị bệnh nhân hết sốt, sau 6 - 8 tuần hết hội chứng màng não, sau 2 - 4 tháng dịch não tuỷ mới trở lại bình thường.

- Chẩn đoán, điều trị muộn hoặc do trực khuẩn lao kháng thuốc: Sốt tăng hơn, mạch không đều, suy hô hấp, tắc l­uư thông dịch não tuỷ, phù não, hôn mê và tử vong.

- Di chứng: viêm màng não lao thường gây ra nhiều di chứng nặng:

+ Tổn thương thần kinh không hồi phục: Gây triệu chứng liệt khu trú, lác mắt, mù, bán manh...

+ Dày dính màng não, viêm não thất, tắc l­ưu thông dịch não tuỷ và não nư­ớc.

+ Rối loạn tâm thần, thiểu năng trí tuệ.

+ Động kinh.

+ Rối loạn nội tiết và dinh d­ưỡng do tổn th­ương vùng dư­ới đồi, tuyến yên gây đái nhạt, béo bệu...

+Các di chứng do tai biến điều trị thuốc chống lao kéo dài như­ điếc, rối loạn tiền đình...

ĐIỀU TRỊ

1. Nguyên tắc điều trị

- Điều trị sớm, tại bệnh viện.

- Phối hợp kháng sinh chống lao liều cao ngay từ đầu, đủ liều, kéo dài, đủ phác đồ, theo dõi tác dụng phụ của thuốc.

- Nâng cao sức đề kháng toàn thân, kết hợp theo dõi chống biến chứng, di chứng...

2. Điều trị thuốc kháng lao

- Về nguyên tắc, điều trị như đối với lao nói chung, nhưng thường phải sử dụng các phác đồ mạnh (kết hợp 3 - 4 loại thuốc kháng lao).

- Phác đồ 4 thuốc thường là: Streptomyxin + isonazid + rifampyxin + pyrazinamid (hoặc ethambutol). Phác đồ 3 thuốc thường là: Streptomyxin + isonazid + rifampyxin hoặc streptomyxin + isonazid + ethambutol...

- Thời gian điều trị tấn công thông thường trung bình 2 - 4 tháng tại bệnh viện (cho đến khi dịch não tuỷ ổn định, gần trở về bình thường).

- Liều lượng thuốc lao:            

Rifampyxin:     10 mg/kg/24 giờ

Isonazid:         5 - 10 mg/kg/24 giờ

Pyrazinamid:   30 - 40 mg/kg/24 giờ

Streptomyxin: 15 mg/kg/24 giờ

Ethambutol:    15 - 25 mg/kg/24 giờ.

- Thời gian điều trị duy trì (tại gia đình, đơn vị): Giống như các phác đồ chống lao phổi, nhưng thường phải kéo dài thêm 2 tháng nữa.

- Vấn đề đưa thuốc kháng lao vào dịch não tuỷ: Hiện nay có nhiều loại thuốc chống lao ngấm tốt vào dịch não tuỷ. Do vậy, nói chung không có chỉ định đưa thuốc kháng lao vào dịch não tuỷ. Tuy nhiên, những tr­ường hợp nặng, điều trị muộn, đã có biến chứng dày dính màng não... có thể đ­a liều nhỏ (ngư­ời lớn: 0,05 - 0,07 g/1lần) streptomyxin vào dịch não tuỷ.

3. Điều trị cơ chế triệu chứng

- Corticoid liệu pháp: Dùng kết hợp thuốc kháng lao trong những tr­ờng hợp nặng, điều trị muộn, đã có biến chứng hoặc dịch não tuỷ có Protein cao > 2 g/lit. Thường dùng loại uống (Cortancyl), liều trung bình (liều khởi đầu với người lớn thường là 30-45 mg/24 giờ trong ngày đầu), giảm dần ( thường 7 – 14 ngày giảm đi 5 mg) và kéo dài (thời gian điều trị trung bình 1,5 – 2 tháng). Tuỳ theo diễn biến của dịch não tuỷ mà giảm liều hoặc duy trì liều Corticoid. Khi liều Cortancyl còn 5 – 15 mg thì kéo dài 10 -15 ngày thì ngừng.

- Chống phù não (như đối với viêm màng não mủ)

- Tăng cường dinh dưỡng, truyền đạm, máu, vitamin...

- Ngăn ngừa và theo dõi tác dụng phụ của thuốc chóng lao: Khi sử dụng các thuốc chống lao thường cho thêm các thuốc bảo vệ tế bào gan (fortec, eganin...), vitamin B6 (cho liều bằng 1/10 liều isonazid), thường xuyên theo dõi xét nghiệm chức năng gan, thận và phản ứng dị ứng với thuốc lao.

- Vệ sinh cá nhân, chống loét...

Đánh giá tin tức

Điểm



Xếp hạng : (0 điểm - Trong 0 phiếu bầu)
SỐT RÉT ÁC TÍNH

SỐT RÉT ÁC TÍNH

sốt rét ác tính   đại cương bệnh sốt rét là bệnh truyền nhiễm do 5 loài ký sinh trùng plasmodium. tin tức blog bệnh học: sốt rét ác tính

LAO MÀNG BỤNG

LAO MÀNG BỤNG

lao màng bụng   đại cương 1 định nghĩa lao màng bụng là tình trạng nhiễm khuẩn ở màng bụng được gây ra bởi vi khuẩn lao. tin tức blog bệnh học: lao màng bụng

NHIỄM KHUẨN HUYẾT

NHIỄM KHUẨN HUYẾT

nhiễm khuẩn huyết   đại cương 1 định nghĩa + nhiễm khuẩn huyết là một tập hợp những biểu hiện lâm sàng của một tình trạng nhiễm. tin tức blog bệnh học: nhiễm khuẩn huyết

NHIỄM LEPTOSPIRA

NHIỄM LEPTOSPIRA

nhiễm leptospira   đại cương leptospirosis là bệnh truyền nhiễm cấp tínhdo xoắn khuẩn leptospira gây ra lây truyền chủ yếu qua đường da. tin tức blog bệnh học: nhiễm leptospira

ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN

ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN

điều trị sốt xuất huyết dengue bằng y học cổ truyền   cơ sở lý luận sốt xuất huyết dengue theo y học cổ truyền y học cổ truyền xếp bệnh sốt xuất huyết. tin tức blog bệnh học: điều trị sốt xuất huyết dengue bằng y học cổ truyền

BỆNH TẢ

BỆNH TẢ

bệnh tả   đại cương 1 định nghĩa bệnh tả là bệnh truyền nhiễm cấp tính do phẩy khuẩn tả (vibrio cholerae) gây ra lây truyền bằng đường. tin tức blog bệnh học: bệnh tả

BỆNH LỴ A MÍP

BỆNH LỴ A MÍP

bệnh lỵ a míp   đại cương 1 định nghĩa bệnh lỵ a míp là bệnh truyền nhiễm lây bằng đường tiêu hóa do a míp lỵ. tin tức blog bệnh học: bệnh lỵ a míp

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ HIV/AIDS

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ HIV/AIDS

  chẩn đoán và điều trị nhiễm hiv/aids   đại cương: 1định nghĩa hiv là tên viết tắt của cụm từ tiếng anh: human, chẩn đoán và điều trị hiv/aids

SẢN PHẨM NGẪU NHIÊN

Mysoven

Mysoven

Liên hệ
Artisonic plus

Artisonic plus

20,000vnđ
Sali 10

Sali 10

60,000Liên hệ
BestSlim/giảm cân/trungtamthuoc.com

BestSlim

750,000vnđ
Lioresal

Lioresal

280,000vnđ

Giảm Nhiều Nhất

Acrasone cream

Acrasone cream

15,000 vnđ
Coveram Tab.5/10 - Thuốc hạ huyết áp

Coveram Tab.5/10

198,000 vnđ
Goldream/tạo giấc ngủ ngon/trungtamthuoc.com

Goldream

200,000 vnđ

Đánh Giá Cao Nhất

Rosuvastatin stada 10 mg - Thuốc hạ mỡ máu

Rosuvastatin10 mg

150,000 vnđ

Xem Nhiều Nhất

Althax 120mg - Tăng cường miễn dịch, hỗ trợ điều trị nhiễm trùng

Althax 120mg

200,000 vnđ
Pricefil 500mg/kháng sinh/trungtamthuoc.com

Pricefil 500mg

450,000 vnđ