Mycophenolate Mofetil

Tên chung quốc tế: Mycophenolate mofetil.

Mã ATC: L04AA06. 

Loại thuốc: Thuốc ức chế miễn dịch - Ức chế enzyme inosine monophosphate.

1 Dạng bào chế

Bột PHA tiêm tĩnh mạch (500 mg).

Viên nang uống, viên nén uống (250 mg).

Bột pha Dung dịch uống (200 mg/mL).

2 Dược lực học

Khi một bệnh nhân được cấy ghép nội tạng, các tế bào bạch cầu của cơ thể sẽ cố gắng loại bỏ (từ chối) cơ quan được cấy ghép, vì chúng coi đó là tác nhân lạ. Mycophenolate có vai trò ngăn chặn các tế bào bạch cầu từ chối cơ quan cấy ghép.

Khi vào trong cơ thể, Mycophenolate Mofetil chuyển hóa thành axit mycophenolic (MPA) có khả năng ngăn chặn sự tăng sinh của các tế bào miễn dịch (lympho T và lympho B) cũng như các kháng thể gây độc tế bào.

Bình thường, quá trình viêm diễn ra bởi sự liên kết của tế bào lympho, bạch cầu đơn nhân và các tế bào nội mô của mạch máu. Tuy nhiên, sự có mặt của MPA sẽ phá vỡ sự kết dính này qua quá trình glycosyl hóa 

MPA ức chế sinh tổng hợp de novo purine (chất thúc đẩy tăng sinh tế bào miễn dịch) bằng cách ức chế enzym inosine 5'-monophosphate dehydrogenase (IMPDH), với sự ức chế chọn lọc trên IMPDH II. IMPDH thường biến đổi inosine monophosphate (IMP) thành xanthine monophosphate (XMP), một chất chuyển hóa góp phần sản xuất guanosine triphosphate (GTP). GTP là một phân tử quan trọng để tổng hợp axit ribonucleic (RNA), axit deoxyribonucleic (DNA) và protein. 

Do một loạt tác động ở trên, Mycophenolate Mofetil làm giảm sản xuất nucleotide guanosine de-novo, cản trở quá trình tổng hợp DNA, RNA và protein cần thiết cho quá trình sản xuất tế bào miễn dịch. Từ đó ngăn chặn quá trình miễn dịch. 

Ngoài ra, Mycophenolate Mofetil còn góp phần vào các tác dụng chống viêm ở trên, bằng cách làm cạn kiệt tetrahydrobiopterin, làm giảm chức năng của enzyme tổng hợp oxit nitric cảm ứng, do đó làm giảm sản xuất peroxynitrite, một phân tử thúc đẩy quá trình viêm.

3 Dược động học

3.1 Hấp thu

Mycophenolate mofetil được hấp thu nhanh chóng ở ruột non. Nồng độ axit mycophenolic đạt đỉnh sau 60 đến 90 phút từ khi uống liều đầu tiên. 

Sinh khả dụng trung bình của Mycophenolate Mofetil dùng đường uống trong một nghiên cứu dược động học trên 12 bệnh nhân khỏe mạnh là 94%. Ở những người tình nguyện khỏe mạnh, Cmax của Mycophenolate Mofetil là 24,5 (±9,5) μg/mL. Ở bệnh nhân ghép thận, Cmax 5 ngày sau ghép là 12,0 (±3,82) μg/mL, 3 tháng sau ghép tăng lên 24,1 (±12,1)μg/mL. Sự hấp thu của Mycophenolate Mofetil không bị ảnh hưởng bởi thức ăn.

3.2 Phân bố

Thể tích phân bố của Mycophenolate Mofetil là 3,6 (±1,5) đến 4,0 (±1,2) L/kg.

Tỷ lệ liên kết với protein của axit mycophenolic, sản phẩm chuyển hóa của Mycophenolate Mofetil, là 97%. Chúng chủ yếu được liên kết với albumin. MPAG, chất chuyển hóa không có hoạt tính, liên kết 82% với Albumin huyết tương ở nồng độ điều trị thông thường.

3.3 Chuyển hóa

Sau khi uống và tiêm tĩnh mạch, Mycophenolate Mofetil được chuyển hóa hoàn toàn bởi carboxylesterase gan 1 và 2 thành axit mycophenolic (MPA), có hoạt tính. Sau đó, nó được chuyển hóa bởi enzyme glucuronyl transferase, tạo ra phenolic glucuronide không hoạt động của MPA (MPAG). Chất chuyển hóa glucuronide rất quan trọng, vì sau đó nó được chuyển thành MPA thông qua quá trình tuần hoàn ruột gan. Mycophenolate Mofetil thoát khỏi quá trình chuyển hóa trong ruột sẽ đi vào gan qua tĩnh mạch cửa và được biến đổi thành MPA có hoạt tính dược lý trong tế bào gan.

Dưới đây là cáng dạng MPA:

3.4 Thải trừ

Một lượng nhỏ thuốc được bài tiết dưới dạng MPA trong nước tiểu (dưới 1%). Khi Mycophenolate Mofetil được dùng đường uống trong một nghiên cứu dược động học, nó được bài tiết 93% qua nước tiểu và 6% bài tiết qua phân. Khoảng 87% toàn bộ liều dùng được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng MPAG, một chất chuyển hóa không có hoạt tính.

Độ thanh thải huyết tương của Mycophenolate Mofetil là 193 mL/phút sau liều uống và 177 (±31) mL/phút sau liều tiêm tĩnh mạch. Nửa đời thải trừ biểu kiến ​​trung bình của Mycophenolate Mofetil là 17,9 (±6,5) giờ sau khi uống và 16,6 (±5,8) giờ sau khi tiêm tĩnh mạch.

4 Chỉ định

Mycophenolate Mofetil được chỉ định kết hợp với Cyclosporin và corticoid để dự phòng chống thải ghép ở những người đã được ghép gan, thận hoặc tim.

Bên cạnh đó, Mycophenolate Mofetil được sử dụng để điều trị:

• Bệnh vẩy nến
• Bệnh bóng nước tự miễn
• Bệnh viêm da dị ứng, phồng rộp da, viêm da, Lupus ban đỏ hệ thống, bệnh hoại tử da dạng mỡ (necrobiosis lipoidica), viêm mạch ở da, bệnh sarcoid và bệnh viêm da mủ hoại thư

5 Chống chỉ định

Người bệnh mẫn cảm với Mycophenolate mofetil và mycophenolic acid (MPA).

Phụ nữ có thai.

Phụ nữ đang cho con bú.

6 Thận trọng

Khi sử dụng Mycophenolate Mofetil cần lưu ý những nguy cơ sau có thể xảy ra:

6.1 Nguy cơ dị tật bẩm sinh

Mycophenolate Mofetil không được dùng cho phụ nữ đang mang thai hoặc có dự định mang thai. Có nguy cơ cao là mycophenolate sẽ gây sảy thai (mất thai) trong 3 tháng đầu của thai kỳ hoặc sẽ khiến em bé sinh ra bị dị tật bẩm sinh (các vấn đề xuất hiện khi sinh).

Tốt hơn, hãy thử thai cho kết quả âm tính trước khi bắt đầu điều trị bằng Mycophenolate Mofetil, lặp lại từ 8 đến 10 ngày sau đó và tại các cuộc hẹn tái khám định kỳ. Bạn phải sử dụng biện pháp tránh thai được chấp nhận trong quá trình điều trị và trong 6 tuần sau khi ngừng dùng Mycophenolate Mofetil. Bạn có thể liên hệ với bác sĩ để biết những hình thức ngừa thai nào được chấp nhận để bạn sử dụng. Mycophenolate Mofetil có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai đường uống (thuốc tránh thai), vì vậy điều đặc biệt quan trọng là sử dụng hình thức ngừa thai thứ hai cùng với loại biện pháp tránh thai này.

Nếu bạn là nam có bạn tình là nữ có thể mang thai, bạn nên sử dụng biện pháp tránh thai có thể chấp nhận được trong quá trình điều trị và trong ít nhất 90 ngày sau liều cuối cùng của bạn. Không hiến tinh trùng trong thời gian điều trị và ít nhất 90 ngày sau liều thuốc cuối cùng của bạn.

Gọi ngay cho bác sĩ nếu bạn nghĩ rằng bạn hoặc đối tác của bạn đang mang thai hoặc nếu bạn bị trễ kinh.

Lưu ý không hiến máu trong thời gian điều trị và ít nhất 6 tuần sau liều cuối cùng của bạn. Vì máu của bạn có thể được truyền cho người đang mang thai hoặc có thể mang thai.

6.2 Nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng

Mycophenolate làm suy yếu hệ thống miễn dịch của cơ thể và có thể làm giảm khả năng chống nhiễm trùng của bạn và tăng nguy cơ bạn bị nhiễm trùng nghiêm trọng, bao gồm nhiễm nấm, vi khuẩn hoặc vi rút nghiêm trọng lây lan khắp cơ thể. Những bệnh nhiễm trùng này có thể cần được điều trị tại bệnh viện và có thể gây tử vong. Hãy cho bác sĩ của bạn nếu bạn có bất kỳ loại nhiễm trùng nào hoặc nếu bạn nghĩ rằng bạn có thể có bất kỳ loại nhiễm trùng nào bây giờ. Điều này bao gồm các bệnh nhiễm trùng nhỏ (chẳng hạn như vết cắt hở hoặc vết loét), nhiễm trùng đến rồi đi (chẳng hạn như vết loét lạnh) và nhiễm trùng mãn tính không biến mất. Cũng nói với bác sĩ của bạn nếu bạn có hoặc đã từng có Virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV), hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS), nhiễm virus viêm gan B (HBV; nhiễm trùng gan đang diễn ra), nhiễm virus viêm gan C (HCV; nhiễm trùng gan đang diễn ra), hoặc herpes zoster (bệnh zona; phát ban có thể xảy ra ở những người đã từng mắc bệnh thủy đậu). Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây, hãy gọi ngay cho bác sĩ: sốt, đau họng, ớn lạnh hoặc ho; bầm tím hoặc chảy máu bất thường; đau hoặc rát khi đi tiểu; đi tiểu thường xuyên; vết thương hoặc vết loét đỏ, ấm hoặc không lành; thoát nước từ vết thương ngoài da; suy nhược chung, cực kỳ mệt mỏi, hoặc cảm giác ốm yếu; các triệu chứng ''cúm'' hoặc ''cảm lạnh''; đau hoặc sưng ở cổ, háng hoặc nách; mảng trắng trong miệng hoặc cổ họng; vết loét lạnh; rộp; đau đầu hoặc đau tai; hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. hoặc ho; bầm tím hoặc chảy máu bất thường; đau hoặc rát khi đi tiểu; đi tiểu thường xuyên; vết thương hoặc vết loét đỏ, ấm hoặc không lành; thoát nước từ vết thương ngoài da; suy nhược chung, cực kỳ mệt mỏi, hoặc cảm giác ốm yếu; các triệu chứng ''cúm'' hoặc ''cảm lạnh''; đau hoặc sưng ở cổ, háng hoặc nách; mảng trắng trong miệng hoặc cổ họng; vết loét lạnh; rộp; đau đầu hoặc đau tai; hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. hoặc ho; bầm tím hoặc chảy máu bất thường; đau hoặc rát khi đi tiểu; đi tiểu thường xuyên; vết thương hoặc vết loét đỏ, ấm hoặc không lành; thoát nước từ vết thương ngoài da; suy nhược chung, cực kỳ mệt mỏi, hoặc cảm giác ốm yếu; các triệu chứng ''cúm'' hoặc ''cảm lạnh''; đau hoặc sưng ở cổ, háng hoặc nách; mảng trắng trong miệng hoặc cổ họng; vết loét lạnh; rộp; đau đầu hoặc đau tai; hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. hoặc nách; mảng trắng trong miệng hoặc cổ họng; vết loét lạnh; rộp; đau đầu hoặc đau tai; hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. hoặc nách; mảng trắng trong miệng hoặc cổ họng; vết loét lạnh; rộp; đau đầu hoặc đau tai; hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác.

Mycophenolate có thể làm tăng nguy cơ bạn phát triển bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển (PML; một bệnh nhiễm trùng não hiếm gặp không thể điều trị, ngăn ngừa hoặc chữa khỏi và thường gây tử vong hoặc tàn tật nặng). Hãy cho bác sĩ của bạn nếu bạn có hoặc đã từng có PML, hoặc một tình trạng khác ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của bạn. Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây, hãy gọi cho bác sĩ ngay lập tức: yếu ở một bên cơ thể hoặc ở chân, khó hoặc không có khả năng kiểm soát cơ bắp, nhầm lẫn hoặc khó suy nghĩ rõ ràng, hoặc thiếu hứng thú hoặc lo lắng cho các hoạt động thông thường hoặc những điều bạn thường quan tâm.

Mycophenolate có thể làm tăng nguy cơ phát triển một số loại ung thư, bao gồm ung thư hạch (một loại ung thư phát triển trong hệ thống bạch huyết) và ung thư da. Báo cho bác sĩ biết nếu bạn bị hoặc đã từng bị ung thư da hoặc bất kỳ loại ung thư nào khác. Tránh tiếp xúc không cần thiết hoặc kéo dài với ánh sáng mặt trời thật và nhân tạo (giường tắm nắng, đèn chiếu nắng) và liệu pháp ánh sáng, đồng thời mặc quần áo bảo hộ, kính râm và kem chống nắng (có chỉ số SPF từ 30 trở lên). Điều này sẽ giúp giảm nguy cơ phát triển ung thư da. Gọi cho bác sĩ nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây: đau hoặc sưng ở cổ, háng, hoặc nách; vết loét hoặc vết sưng trên da mới; thay đổi kích thước hoặc màu sắc của nốt ruồi; tổn thương da màu nâu hoặc đen (đau) với các cạnh không đều nhau hoặc một phần của tổn thương không giống phần còn lại; thay đổi da; vết loét không lành; sốt không rõ nguyên nhân; mệt mỏi không biến mất; giảm cân; hoặc bất kỳ thay đổi nào khác đối với sức khỏe của bạn.

7 Thời kỳ mang thai và cho con bú

Phụ nữ mang thai

MMF là thuốc chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ (FDA Category D).

Chương trình REMS (Risk Evaluation and Mitigation Strategy) của FDA cho thấy:

• Gây ra sẩy thai trong tam cá nguyệt thứ nhất (~45%).
• Gây dị tật bẩm sinh nặng (~22-26%) ở trẻ sinh sống, đặc biệt là dị tật tai (microtia), hở hàm ếch, và dị tật tim.

Yêu cầu lâm sàng BẮT BUỘC:

• Tư vấn kỹ lưỡng cho tất cả bệnh nhân nữ trong độ tuổi sinh sản về nguy cơ.
• Thử thai âm tính trước khi bắt đầu điều trị.
• Sử dụng ít nhất một phương pháp tránh thai hiệu quả cao trong suốt quá trình ĐT.
• Ngưng MMF ít nhất 6 tuần trước khi có ý định mang thai và chuyển sang thuốc an toàn hơn (ví dụ: Azathioprine, Tacrolimus).

Phụ nữ cho con bú

Dữ liệu trên chuột cống cho thấy thuốc có thể đi vào sữa mẹ, còn ở người chưa rõ. Do nguy cơ ảnh hưởng đến trẻ, cần cân nhắc giữa việc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc.

8 Tác dụng không mong muốn

9 Liều lượng - Cách dùng

9.1 Liều lượng

Liều lượng của thuốc Mycophenolate Mofetil sẽ khác nhau đối với những bệnh nhân khác nhau. Tốt hơn, nên tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ. Sau đây là liều tham khảo

9.1.1 Người lớn

• Ghép thận: Dùng 1 g/lần x 2 lần/ngày (tổng 2 g/ngày) bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Có thể dùng liều 1,5 g/lần x 2 lần/ngày (3 g/ngày) trong một số nghiên cứu, nhưng độ an toàn thấp hơn.
• Ghép tim: Dùng 1,5 g/lần x 2 lần/ngày (tổng 3 g/ngày) bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch.
• Ghép gan: Dùng 1,5 g/lần x 2 lần/ngày nếu uống (3 g/ngày). Hoặc 1 g/lần x 2 lần/ngày nếu tiêm tĩnh mạch (2 g/ngày).

9.1.2 Trẻ em

Từ 3 tháng đến 18 tuổi:

• Dạng hỗn dịch uống: 600 mg/m²/lần x 2 lần/ngày, tối đa 2 g/ngày.
• Nếu diện tích cơ thể 1,25-1,5 m² có thể dùng viên nang liều  750 mg/lần x 2 lần/ngày (1,5 g/ngày).
• Nếu diện tích cơ thể >1,5 m² có thể dùng viên nang liều 1 g/lần x 2 lần/ngày (2 g/ngày).

9.2 Cách dùng

Thuốc được dùng bằng đường uống/tiêm tĩnh mạch, chỉ định dùng phối hợp với cyclosporine và corticosteroid.

Khi dùng đường tiêm tĩnh mạch, cần truyền tối thiểu trong 2 giờ.

Chỉ ưu tiên đường tĩnh mạch khi bệnh nhân chưa dùng được đường uống và nên chuyển sang đường uống sớm nhất có thể.

10 Tương tác thuốc

Azathioprin: Không phối hợp do tăng nguy cơ ức chế tủy xương.

Aciclovir: Dùng cùng làm tăng nồng độ cả hai thuốc (MPAG và Aciclovir), đặc biệt ở bệnh nhân suy thận do cạnh tranh bài tiết ở ống thận.

Thuốc kháng acid (Mg/Al hydroxyd): Làm giảm hấp thu mycophenolate mofetil làm giảm hiệu quả.

Cholestyramin: Làm giảm đáng kể AUC của MPA (40%) làm giảm tác dụng thuốc.

Thuốc tránh thai uống: Không thấy tương tác rõ với liều đơn. Tuy nhiên khi dùng kéo dài, có thể ảnh hưởng hiệu quả tránh thai nên cần thận trọng.

Probenecid và thuốc bài tiết qua ống thận: Có thể làm tăng nồng độ MPA/MPAG do cạnh tranh thải trừ nên cần theo dõi.

Vaccine sống: Không nên sử dụng ở bệnh nhân đang dùng MMF do suy giảm miễn dịch. Ngoài ra, đáp ứng tạo kháng thể với các vaccine khác cũng có thể bị giảm, làm hiệu quả tiêm chủng kém hơn.

11 Quá liều và xử trí

Chưa có báo cáo quá liều. Cần điều trị triệu chứng và hỗ trợ, thẩm phân máu không hiệu quả.

12 Ứng dụng lâm sàng trong điều trị một số bệnh tự miễn

12.1 Tổng quan

Mycophenolate mofetil là một thuốc ức chế miễn dịch được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh tự miễn và dự phòng thải ghép tạng.

Mycophenolate mofetil  hoạt động bằng cách ức chế chọn lọc sự tăng sinh của tế bào lympho T và B, từ đó làm giảm đáp ứng miễn dịch bất thường. Ngày càng được ưu tiên lựa chọn trong các phác đồ điều trị các bệnh tự miễn như Lupus ban đỏ hệ thống, viêm cơ tự miễn, xơ cứng bì.

Lịch sử phát triển:

• 1970s - Phát hiện MPA có tác dụng ức chế miễn dịch
• 1995 - FDA phê duyệt MMF cho dự phòng thải ghép tạng
• Cuối 1990s - Thử nghiệm đầu tiên trên bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE)
• 2000s - Khẳng định hiệu quả trong điều trị LN, thay thế CYC
• 2010s - Ứng dụng mở rộng: IIM, SSC có tổn thương phổi
• Hiện nay - Là thuốc nền trong phác đồ điều trị SLE, IIM, SSC theo EULAR, KDIGO cho các bệnh lý tự miễn

12.2 Điều trị bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE)

Chỉ định rộng rãi trong điều trị SLE có tổn thương mức độ trung bình đến nặng các cơ quan thận, da, TK…

• Phối hợp với corticosteroid liều cao trong giai đoạn đợt cấp để kiểm soát viêm thận và các tổn thương nội tạng đe dọa tính mạng.
• Sử dụng trong điều trị duy trì để giảm nguy cơ tái phát và giảm liều corticosteroid.
• Giúp giảm protein niệu, HC niệu, cải thiện chức năng thận và đưa nồng độ bổ thể về mức bình thường.
• Hiệu quả được ghi nhận rõ rệt sau 3-6 tháng điều trị phối hợp với corticosteroid và các liệu pháp hỗ trợ khác.

CHỈ ĐỊNH ĐIỀU TRỊ TẤN CÔNG VIÊM THẬN LUPUS:

Khuyến cáo EULAR/ACR 2019: MMF là lựa chọn hàng đầu cho liệu pháp tấn công LN thể III/IV hoạt động, có hiệu quả tương đương và có thể thay thế phác đồ CYC.

Khuyến cáo KIDIGO 2023: Tấn công với phác đồ MMF hoặc Cyclophosphamide + glucocorticoid được xếp là category 1B: dùng cho lupus nephritis thể III/IV hoặc III/IV+V hoạt động.

ALMS 2009-2011: Tấn công với MMF có tỉ lệ đáp ứng tương đương (~56%) với cyclophosphamide, tuy nhiên MMF có ít tác dụng phụ hơn.

CHỈ ĐỊNH ĐIỀU TRỊ DUY TRÌ VIÊM THẬN LUPUS

Nghiên cứu MAINTAIN (2010): Chứng minh MMF (2g/ngày) có xu hướng vượt trội hơn Azathioprine (AZA) trong việc ngăn ngừa tái phát ở bệnh nhân LN đã lui bệnh bằng IV-CYC.

Nghiên cứu Appel et al. (2011): Chứng minh MMF (2g/ngày) vượt trội hơn AZA (2mg/kg/ngày) trong việc duy trì lui bệnh và ngăn ngừa tái phát lupus thận sau điều trị tấn công.

MMF trong điều trị SLE với tổn thương ngoài thận

Hướng dẫn lâm sàng – EULAR (2023): MMF được khuyến nghị là thuốc thứ hai (sau HCQ ± corticosteroids) trong các trường hợp CLE, viêm khớp lupus hoặc có tổn thương huyết học khi bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp với AZA hoặc MTX.

Nghiên cứu mở – Lourdudoss & van Vollenhoven (2014): Trong nhóm 135 bệnh nhân SLE điều trị bằng MMF (2000 mg/ngày): 46% có đáp ứng tốt trong vòng 12 tháng, đặc biệt cải thiện chức năng khớp và giảm liều steroid đáng kể.

Nghiên cứu Hàn Quốc - Jung UH et al. (2019): MMF có hiệu quả tốt cải thiện các biểu hiện ngoài thận như ban cánh bướm, viêm khớp và đặc biệt là rối loạn huyết học (giảm bạch cầu) ở bệnh nhân SLE.

12.3 Điều trị bệnh xơ cứng bì hệ thống (SSc)

SSc‑ILD (bệnh phổi kẽ)

Nghiên cứu SLS II RCT(2016): MMF 3 g/ngày trong 24 tháng đạt hiệu quả tương đương CYC nhưng an toàn hơn

Hướng dẫn ATS 2023: khuyến cáo MMF là phác đồ đầu tay cho SSc‑ILD.

Xơ cứng bì tổn thương da lan tỏa (dcSSc)

NC SLS II (2016): 

• Ghi nhận MMF cải thiện điểm mRSS (độ dày da) rõ rệt so với Placebo (P < 0.0001). 
• Phân tích hậu kỳ của RESOLVE-1: MMF là thuốc nền tiêu chuẩn cho tổn thương da và phổi trong dcSSc.

Nghiên cứu quan sát (EUSTAR, SPRING, Australia): Cải thiện và ổn định FVC, DLCO; giảm tổn thương da; tỷ lệ ngừng thuốc thấp.

Hồ sơ an toàn ⚠️ :

• Tác dụng phụ chủ yếu là tiêu hóa và nhiễm trùng nhẹ (<10% ngưng thuốc).
• An toàn hơn cyclophosphamide, phù hợp điều trị dài hạn.

Phác đồ điều trị:

Cả hai phác đồ phối hợp đều cho thấy lợi ích vượt trội so với đơn trị, trong đó:

• Nintedanib + MMF hiệu quả cao với bệnh tiến triển nhanh
• Pirfenidone + MMF phù hợp cho duy trì dài hạn với ít tác dụng phụ

12.4 Điều trị bệnh viêm cơ tự miễn (IIM)

Được chỉ định trong điều trị IIM ,đặc biệt khi bệnh nhân không đáp ứng hoặc cần giảm liều corticosteroid.

Có thể phối hợp với corticosteroid và các thuốc ức chế miễn dịch khác (methotrexate, azathioprine, Rituximab)

Hiệu quả trong kiểm soát các biểu hiện viêm da cơ và tổn thương phổi kẽ liên quan viêm cơ

Hiệu quả thường thấy sau 6-12 tuần điều trị, giúp giảm liều corticosteroid và giảm tác dụng phụ liên quan corticosteroid.

ILD/Hội chứng kháng Synthetase & Anti-MDA5+: MMF thường được dùng trong các phác đồ phối hợp (ví dụ, với Tacrolimus) cho những thể bệnh nặng này. 

Nghiên cứu:

12.5 Liều lượng

Liều khuyến cáo

Liều khởi đầu: Thường bắt đầu với 500mg x 2 lần/ngày.

Tăng liều: Tăng dần mỗi 1-2 tuần để cải thiện dung nạp đường tiêu hóa.

Liều mục tiêu:

• Viêm thận Lupus: 2.0 - 3.0 g/ngày (chia 2 lần).
• SSc-ILD, IIM-ILD: 2.0 - 3.0 g/ngày (chia 2 lần).
• Các chỉ định khác/duy trì: 1.0 - 2.0 g/ngày.

Liều duy trì:

• Khi đạt đáp ứng, giảm dần về 1–2 g/ngày để duy trì ổn định lâu dài.
• Thời gian duy trì thường từ 12–24 tháng hoặc lâu hơn tùy mức độ bệnh và đáp ứng.

Điều chỉnh liều MMF ở bệnh nhân châu Á

Liều MMF 2g/ngày thường không dung nạp tốt ở bệnh nhân châu Á.

Nhiều nghiên cứu tại Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc ghi nhận. liều dùng thấp hơn so với khuyến cáo chung.

Bệnh nhân châu Á đạt nồng độ MPA cao hơn 20–46% so với người da trắng khi dùng cùng liều MMF, do khác biệt về chuyển hóa và trọng lượng cơ thể thấp hơn.

Liều khuyến cáo cho bệnh nhân châu Á là 12 mg/kg x 2 lần/ngày
Điều chỉnh liều MMF ở đối tượng đặc biệt

Suy thận: Tránh dùng >2 g/ngày nếu GFR <25 ml/phút/1,73 m²; theo dõi sát chức năng thận và công thức máu.

Suy gan: Không cần chỉnh liều ở bệnh nhân suy gan nhẹ–vừa; thận trọng và theo dõi sát ở suy gan nặng.

Người cao tuổi: Dùng liều như người lớn, nhưng cần theo dõi sát tác dụng phụ huyết học và nhiễm trùng.

Phụ nữ mang thai/cho con bú: Chống chỉ định do nguy cơ quái thai; cần áp dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong và sau khi dùng thuốc.

Giảm bạch cầu, nhiễm trùng: Giảm liều hoặc tạm ngừng nếu bạch cầu <3 G/L hoặc có nhiễm trùng nặng.

12.6 Tác dụng phụ phổ biến

Tác dụng phụ phổ biến nhất (lên đến 30-50%): 

• Tiêu chảy, buồn nôn, đau bụng, khó tiêu.
• Đây là nguyên nhân chính gây ngưng thuốc.

Xử trí:

• Chia nhỏ liều: Uống 3-4 lần/ngày thay vì 2 lần.
• Uống thuốc cùng thức ăn: Dù có thể giảm hấp thu một chút nhưng cải thiện đáng kể sự dung nạp.
• Giảm liều tạm thời, sau đó tăng lại từ từ.
• Sử dụng thuốc điều trị triệu chứng (Loperamide cho tiêu chảy).
• Chuyển từ MMF (Cellcept®) sang EC-MPS (Myfortic®): Đây là một chiến lược hiệu quả cho các triệu chứng Đường tiêu hóa trên.

12.7 So sánh MMF và các thuốc úc chế miễn dich cũ

12.8 Kết luận

Mycophenolate mofetil (MMF) là thuốc ƯCMD hiệu quả, an toàn, đã trở thành lựa chọn hàng đầu trong điều trị nhiều bệnh tự miễn như:SLE, SSc, IIM.

MMF giúp kiểm soát hoạt động bệnh, cải thiện chức năng cơ quan đích (thận, phổi, da, cơ), giảm liều corticosteroid và hạn chế tác dụng phụ của liệu pháp truyền thống.

Hồ sơ an toàn của MMF vượt trội hơn cyclophosphamide và dung nạp tốt hơn azathioprine, phù hợp điều trị dài hạn.

Cần theo dõi sát công thức máu, chức năng gan thận, và dự phòng nhiễm trùng cơ hội ở nhóm nguy cơ cao khi dùng MMF phối hợp corticoid liều cao hoặc các thuốc ức chế miễn dịch khác.

MMF ngày càng được khẳng định vai trò nền tảng trong các phác đồ phối hợp với thuốc sinh học và thuốc chống xơ hóa ở bệnh tự miễn nặng.

13 Tài liệu tham khảo

1. Drugbank. Mycophenolate Mofetil, Drugbank. Ngày truy cập: Ngày 21 tháng 07 năm 2023

2. Mayo Clinic (Ngày đăng: Ngày 01 tháng 06 năm 2023). Mycophenolate Mofetil (Oral Route), Mayo Clinic. Ngày truy cập: Ngày 21 tháng 07 năm 2023

3. Drugs. Mycophenolate Mofetil, Drugs.com. Ngày truy cập: Ngày18 tháng 03 năm 2026