Thủy Nữ (Rau Tràng - Nymphoides indica)

1 Giới thiệu

Tên khoa học: Nymphoides indica (L.) Kuntze, Menyanthes indica L. hay Limmanthemum indicum (L.) Griseb.

Tên gọi khác: Trang nước, rau tràng, Sen 1 lá

Họ thực vật: Trang (Menyanthaceae)

1.1 Đặc điểm thực vật

Thủy nữ là loài cây thảo thủy sinh, thường nổi trên mặt nước. Thân mảnh, dài khoảng 30 cm, không phân nhánh, tại các đốt có khả năng mọc rễ giúp cây bám và sinh trưởng trong môi trường nước.

Lá Thủy Nữ mọc so le, phiến lá khá lớn, chiều dài khoảng 10 cm, rộng từ 10–25 cm, dạng hình tim tròn, đầu lá tù. Gân lá tỏa kiểu chân vịt nhưng không nổi rõ, mép lá nguyên, cuống lá dài giúp lá nổi trên mặt nước.

Hoa Thủy Nữ nhỏ, mọc ở đầu thân, có cuống dài. Hoa màu trắng, đài gồm 5 răng nhỏ. Tràng hoa dạng bánh xe, phần ống ngắn, gồm 5 cánh với mép trong có viền tua đặc trưng. Nhị 5, đính trên ống tràng; bầu đơn 1 ô, đầu nhụy chia thành 2 thùy rộng.

Quả thuộc loại quả nang, dài khoảng 1,2 cm, chứa nhiều hạt nhỏ, dày, hình thấu kính.

1.2 Bộ phận dùng

Toàn cây.

1.3 Đặc điểm phân bố và sinh thái

Tại Việt Nam, họ Trang (Menyanthaceae) hiện ghi nhận 2 chi, gồm Nymphoides Hill với 6 loài và Villarsia Vent. với 1 loài. Thủy nữ là loài ưa khí hậu nhiệt đới, có vùng phân bố rộng, gặp ở Ấn Độ, các nước Đông Nam Á, Australia và khu vực phía nam Trung Quốc.

Ở nước ta, cây xuất hiện phổ biến từ vùng núi thấp, trung du đến đồng bằng. Cây Thủy Nữ thủy sinh, sinh trưởng chủ yếu trong các thủy vực nước ngọt tĩnh hoặc chảy chậm như đầm lầy, ao hồ, ruộng nước, kênh mương. Khi mực nước hạ thấp, cây vẫn có thể tồn tại tạm thời trên lớp bùn mềm.

=>> Xem thêm: Bạch Dương (Betula platyphylla) - cây gỗ quý, cây thuốc chống oxy hóa 

2 Thành phần hóa học

Nghiên cứu cho thấy thủy nữ chứa nhiều hợp chất Flavonoid, tiêu biểu như Rutin, isoquercitrin và dẫn xuất quercetin gắn đường (L-arabinopyranosyl – D-glucopyranosyl quercetin).

Bên cạnh đó, cây còn có các triterpenoid quan trọng gồm acid ursolic, acid betulinic, acid oleanolic, cùng với β-amyrenol và β-sitosterol.

3 Cây thủy Nữ có tác dụng gì?

Thủy nữ chủ yếu được trồng làm cây cảnh thủy sinh, có giá trị cao trong việc trang trí bể cá, hồ nước, hòn non bộ nhờ hoa trắng đẹp và lá tròn nổi trên mặt nước, tạo cảm giác hài hòa, tự nhiên. Bên cạnh đó, cây còn giúp cải thiện chất lượng nước, hỗ trợ tăng oxy hòa tan, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật có lợi và sinh vật thủy sinh phát triển, đồng thời cung cấp nơi che mát và ẩn náu cho cá nhỏ.

Về mặt phong thủy, cây thủy nữ được xem là biểu tượng của sự hòa nhã, thân thiện, thường được đặt tại phòng khách hoặc khu vực tiếp đón.

Ngoài ra, theo kinh nghiệm dân gian, cây còn được sử dụng làm thuốc với tác dụng hạ sốt, giảm sưng viêm, nhất là trong các trường hợp sốt nóng rét và sưng tấy.

=>> Xem thêm: Cây Xáo Tam Phân (Paramignya trimera) - chống oxy hóa, ngăn ngừa ung thư 

4 Công dụng theo Y học cổ truyền

Thủy Nữ có vị ngọt, tính hàn, an toàn khi sử dụng, không ghi nhận độc tính. Dược liệu này có tác dụng thanh nhiệt, làm mát cơ thể và hỗ trợ lợi tiểu.

 Cây Thủy Nữ thường được dùng để hạ sốt, đặc biệt trong các trường hợp sốt nóng rét, bằng cách giã cây tươi, vắt lấy nước cốt để uống. Khi gặp tình trạng sưng tấy do nhọt độc, có thể dùng lá tươi giã nát, phần nước uống trong, còn bã đắp trực tiếp lên vùng bị tổn thương để hỗ trợ giảm sưng.

5 Cách trồng cây Thủy Nữ

Khi trồng Thủy nữ, nên chọn những cây có thân rễ chắc khỏe, lá xanh tươi, không dập nát để đảm bảo cây sinh trưởng ổn định. Vị trí trồng cần có ánh sáng đầy đủ, ưu tiên nơi nhận ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng từ đèn thủy sinh, vì cây phát triển tốt trong điều kiện chiếu sáng mạnh.

Nền trồng nên sử dụng giá thể thủy sinh chuyên dụng như phân nền hoặc cốt nền, có khả năng giữ nước và cung cấp dinh dưỡng cho cây. Khi trồng, đặt cây nhẹ nhàng vào nền, tránh làm cong hoặc chèn ép thân rễ, đồng thời giữ cho lá nổi trên mặt nước; có thể cố định cây bằng viên nén hoặc giá đỡ nhỏ để hạn chế xê dịch.

Trong quá trình chăm sóc, cần bổ sung dinh dưỡng định kỳ bằng phân thủy sinh phù hợp để kích thích sinh trưởng, đồng thời theo dõi và điều chỉnh lượng phân theo hướng dẫn. Môi trường nước phải luôn sạch và ổn định, nên thay nước đều đặn và kiểm tra các chỉ số như pH, độ cứng để đảm bảo điều kiện thích hợp. Ngoài ra, việc cắt tỉa lá già, lá yếu thường xuyên sẽ giúp cây giữ dáng đẹp và tạo điều kiện cho lá mới phát triển.

Lá Thủy Nữ mini, còn được nhiều người gọi là Lá Sen Thủy Nữ, loại cây thủy sinh này được ưa chuộng nhờ dáng lá tròn nhỏ xinh, nổi trên mặt nước và hoa trắng thanh nhã.

Cây thủy nữ Hà Nội là loại cây thủy sinh được nhiều người lựa chọn để trang trí bể cá, hồ nước và hòn non bộ nhờ lá tròn nổi đẹp, hoa trắng nhẹ nhàng và khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu miền Bắc. Cây dễ trồng, sinh trưởng nhanh, ít tốn công chăm sóc, đồng thời giúp cải thiện chất lượng nước và tạo không gian xanh mát, hài hòa cho khu vực nuôi trồng thủy sinh.

6 Tài liệu tham khảo

1. Yuki Shibayama, Yasuro Kadono, (Đăng: tháng 11 năm 2007), The effect of water-level fluctuations on seedling recruitment in an aquatic macrophyte Nymphoides indica (L.) Kuntze (Menyanthaceae), ScienceDirect. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2026.
2. Amin A, Tuenter E et al, (Đăng ngày: 10 tháng 6 năm 2016), Phytochemical and Pharmacological Investigations on Nymphoides indica Leaf Extracts, Pubmed. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2026.