Tầm ma (Trữ ma - Urtica dioica L.)

1 Giới thiệu

Tên khoa học: Urtica dioica L.

Tên gọi khác: Trữ ma, gai tuyết, lá gai

Họ thực vật: Gai - Urticaceae

1.1 Đặc điểm thực vật

Cây Tầm ma là loài thân thảo sống nhiều năm, sinh trưởng mạnh, có thể đạt chiều cao khoảng 1,2m. Lá của cây gai mọc xen kẽ, phiến lá dạng hình tim, phủ nhiều lông nhỏ; mặt trên có màu xanh đậm, trong khi mặt dưới ánh trắng bạc. Cụm hoa phát triển dưới dạng bông kép, thường xuất hiện tại các kẽ lá.

Cây tầm ma mua ở đâu? Hạt giống cây tầm ma và cây hiện nay có thể tìm mua tại các cửa hàng chuyên kinh doanh giống cây dược liệu, vườn ươm thảo mộc hoặc trên các sàn thương mại điện tử uy tín. Khi chọn mua, nên ưu tiên nguồn giống rõ xuất xứ, đúng loài Urtica dioica, hạt khô, đều màu để đảm bảo khả năng nảy mầm và chất lượng cây trồng phục vụ mục đích làm dược liệu.

1.2 Bộ phận dùng

Rễ, lá hoặc toàn cây.

Theo kinh nghiệm sử dụng truyền thống, để làm thuốc, cây thường được thu hái vào thời điểm ra hoa (tháng 5–6) và đem phơi khô để dùng dần.

1.3 Cây tầm ma mọc ở đâu?

Tầm ma có nguồn gốc từ các vùng ôn đới thuộc lục địa Á – Âu, bao gồm cả Anh, sau đó được con người đưa đi trồng và phân bố rộng rãi ở nhiều khu vực khác trên thế giới, kể cả những vùng núi cao của miền nhiệt đới. Cây tầm ma ở Việt Nam thường gặp ở các vùng núi cao, khí hậu mát mẻ.

Cây thường mọc ở đất hoang, ven hàng rào, bìa rừng, ưa đất giàu dinh dưỡng, đặc biệt là đất chứa nhiều nitơ và phốt phát, đồng thời không thích hợp với đất chua. Tầm ma sinh trưởng tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ ban ngày từ 12 – 22°C, nhưng vẫn có thể chịu được khoảng nhiệt 8 – 28°C; khi bước vào thời kỳ ngủ đông, cây có thể tồn tại ở mức nhiệt xuống tới -25°C.

Loài cây này thích hợp với lượng mưa trung bình hằng năm từ 600 – 2.000 mm, song vẫn có khả năng thích nghi trong khoảng 450 – 2.400 mm. Tầm ma ưa ánh sáng đầy đủ, tuy nhiên cũng có thể phát triển trong điều kiện bóng râm tương đối.

Dưới đây là hình ảnh cây tầm ma:

=>> Xem thêm: Cây Bầu đất lá mác (Gynura bicolor) trị đau bụng kinh, ho ra máu 

2 Thành phần hóa học

Trong 100g cây Urtica dioica có hàm lượng protein rất cao, kèm theo chất xơ và chất béo ở mức thấp. Cây cung cấp đa dạng vitamin như A, nhóm B (B1, B5, B6), C, E, folic acid và Biotin, đồng thời giàu khoáng chất thiết yếu gồm Canxi, Magie, Sắt, phospho, Kali, natri, Kẽm, Mangan, đồng và selen.

Bên cạnh đó, rễ tầm ma chứa Flavonoid Rutin có tác dụng chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước các yếu tố gây hại, trong khi hạt là nguồn chất béo và các axit béo tự do có giá trị sinh học.

3 Tác dụng của cây

3.1 Tác dụng dược lý

3.1.1 Hỗ trợ điều hòa huyết áp và chức năng tim mạch

Theo y học cổ truyền và một số nghiên cứu hiện đại, cây tầm ma được sử dụng nhằm hỗ trợ kiểm soát các rối loạn tim mạch, đặc biệt là tình trạng tăng huyết áp. Chiết xuất từ lá có thể góp phần cải thiện trương lực mạch và hỗ trợ tuần hoàn, từ đó giúp ổn định huyết áp ở mức sinh lý.

3.1.2 Hỗ trợ cân bằng glucose máu

Chiết xuất lá Urtica dioica đã được ghi nhận có tác dụng cải thiện sự cân bằng Glucose trong cơ thể sống. Tác dụng này cho thấy tiềm năng của tầm ma trong việc hỗ trợ kiểm soát rối loạn chuyển hóa đường, đặc biệt ở những đối tượng có nguy cơ tăng đường huyết.

3.1.3 Hỗ trợ cải thiện triệu chứng tăng sản tuyến tiền liệt

Phần rễ tầm ma được nghiên cứu cho thấy khả năng giảm hoặc ngăn ngừa một số biểu hiện của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính. Tác dụng này có liên quan đến khả năng điều hòa hoạt động hormone và đáp ứng viêm tại tuyến tiền liệt, qua đó hỗ trợ cải thiện các triệu chứng đường tiểu ở nam giới lớn tuổi.

3.1.4 Tác dụng chống viêm

Chiết xuất lá tầm ma được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ chống viêm, đặc biệt trong các trường hợp viêm khớp dạng thấp. Các nghiên cứu cho thấy dược liệu này có thể góp phần làm giảm phản ứng viêm, từ đó hỗ trợ cải thiện triệu chứng đau và cứng khớp.

3.1.5 Hỗ trợ tăng hiệu quả điều trị ung thư (nghiên cứu tiền lâm sàng)

Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất Urtica dioica có khả năng làm tăng độ nhạy của tế bào ung thư vú đối với Paclitaxel trong điều kiện nghiên cứu. Kết quả này mang tính hỗ trợ và định hướng nghiên cứu, chưa thay thế hay khẳng định hiệu quả điều trị độc lập của tầm ma trong ung thư.

=>> Xem thêm: Củ Cải Ngựa (Amoraciae Rusticanae Radix) : Vị thuốc chữa bệnh hô hấp, đau xương khớp 

3.2 Công dụng theo Y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, cây tầm ma được sử dụng lâu đời như một vị thuốc gia đình và nguồn bổ sung dinh dưỡng. Trà tầm ma được làm từ lá có tác dụng thanh lọc cơ thể, làm sạch máu, thường dùng hỗ trợ các trường hợp dị ứng theo mùa, viêm khớp và thiếu máu.

Toàn cây có công dụng lợi tiểu, cầm máu, kích thích tiết sữa, làm se, hỗ trợ hạ đường huyết và bồi bổ cơ thể; nước sắc được dùng trong cầm máu nội tạng, hỗ trợ điều trị kinh nguyệt nhiều, trĩ, thấp khớp và các bệnh ngoài da như chàm. Dùng ngoài, tầm ma giúp cải thiện đau khớp, gút, đau thần kinh, bệnh da liễu và các vấn đề về tóc.

Lá tầm ma tươi trong dân gian được dùng xoa hoặc đập nhẹ lên da để hỗ trợ điều trị thấp khớp. Cách này gây kích ứng mạnh do gai tầm ma chích, được cho là giúp tăng lưu thông máu tại chỗ, từ đó hỗ trợ đào thải các yếu tố gây bệnh. Đồng thời, acid formic có trong tầm ma được tin là mang lại lợi ích cho các khớp bị thấp khớp.

Ngoài ra, rễ tầm ma được dùng để hỗ trợ cải thiện phì đại tuyến tiền liệt nhờ đặc tính lợi tiểu, còn nước ép từ cây có tác dụng làm dịu vết bỏng và giảm kích ứng da.

4 Cây tầm ma có hại không?

Cây tầm ma có ngứa không? Tầm ma khi còn tươi có lông gai chứa acid formic, dễ gây bỏng rát, ngứa và đau khi tiếp xúc trực tiếp.

Phụ nữ mang thai và người có thể trạng hàn nên thận trọng khi sử dụng. Khi thu hái cây tươi, cần mang găng tay để tránh kích ứng da.

5 Tài liệu tham khảo

1. Devkota HP, Paudel KR et al, (Đăng: ngày 16 tháng 8 năm 2022), Stinging Nettle (Urtica dioica L.): Nutritional Composition, Bioactive Compounds, and Food Functional Properties, Pubmed. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2026. 
2. Bhusal KK, Magar SK et al, (Đăng: ngày 22 tháng 6 năm 2022), Nutritional and pharmacological importance of stinging nettle (Urtica dioica L.): A review, Pubmed. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2026.
3. Dhouibi R, Affes H et al, (Đăng: ngày 1 tháng 6 năm 2019), Screening of pharmacological uses of Urtica dioica and others benefits, Pubmed. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2026.