Khôi nước (Baliospermum montanum)
0 sản phẩm
Dược sĩ Tú Phương Dược sĩ lâm sàng
Ước tính: 1 phút đọc, Ngày đăng:
Nếu phát hiện nội dung không chính xác, vui lòng phản hồi thông tin cho chúng tôi tại đây
| Phân loại khoa học | |
|---|---|
| Giới(regnum) | Plantae (Thực vật) |
| Bộ(ordo) | Malpighiales |
| Họ(familia) | Euphorbiaceae ( Thầu dầu) |
| Chi(genus) | Baliospermum |
| Danh pháp hai phần (Tên khoa học) | |
Baliospermum montanum (Willd.) Muell. - Arg. | |
1 Giới thiệu
Tên khoa học: Baliospermum montanum (Willd.) Muell. - Arg.
Tên gọi khác: Cọ tưa
Họ thực vật: Euphorbiaceae ( Thầu Dầu)
1.1 Đặc điểm thực vật
Khôi nước là cây dạng bụi, chiều cao trung bình khoảng 1,5–2 m. Các nhánh khá bậm, có góc, hơi có lông mịn. Lá mọc rải rác, phiến lá hình bầu dục thuôn dài hoặc dạng mũi mác; gốc lá tù, đầu nhọn; mép lá có răng cưa thô, đôi khi chia thành ba thùy. Lá dày và cứng, kích thước khoảng 10–18 cm chiều dài và 5–7 cm chiều rộng, mặt dưới có lông thưa tập trung dọc theo gân.
Hoa mọc ở các mấu, thường tụ 1–3 hoa, phần lớn là hoa đơn tính; hoa đực xuất hiện nhiều hơn hoa cái. Quả thuộc loại quả nang, gồm 3 mảnh, đường kính khoảng 1 cm, bề mặt phủ lớp lông mịn như bột. Hạt hình bầu dục, màu nâu hung có đốm sẫm, kích thước khoảng 6 × 5 mm.
1.2 Bộ phận dùng
Các bộ phận được sử dụng của cây khôi nước gồm hạt, rễ, vỏ thân và lá. Trong dược liệu, những phần này lần lượt được gọi là Semen, Radix, Cortex et Folium Baliospermi.
1.3 Đặc điểm phân bố và sinh thái
Tại Việt Nam, cây khôi nước phân bố rải rác ở nhiều địa phương như Lạng Sơn, Hòa Bình, Thái Nguyên, Hà Nội, Ninh Bình, Kon Tum, Bình Dương, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh, An Giang và Cần Thơ. Ngoài ra, loài này còn xuất hiện ở một số quốc gia châu Á khác như Ấn Độ, Myanmar, Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia và Indonesia.
Cây thường gặp ở ven rừng, các lùm bụi hoặc vùng đất laterit, phân bố ở độ cao khoảng 100–700 m so với mực nước biển. Đây là loài cây ưa sáng, chịu hạn khá tốt, hay mọc trên các sườn đồi, trảng cây bụi thấp, bãi đất hoang quanh khu dân cư. Những cây sinh trưởng trong điều kiện ánh sáng đầy đủ thường ra hoa, kết quả nhiều hơn so với cây bị che bóng. Cây có khả năng tái sinh tự nhiên bằng hạt và còn có thể mọc chồi mạnh sau khi bị chặt.
=>> Xem thêm: Cây Cỏ diệt ruồi (Phryma leptostachya L.) trị mụn nhọt, ngứa và lở loét
2 Thành phần hóa học
Rễ cây khôi nước được ghi nhận có chứa các phorbol ester, bao gồm:
- 12-deoxyphorbol-13-palmitat
- Baliospermin (12-deoxy-5β-hydroxyphorbol-13-myristat)
- 12-deoxy-16-hydroxyphorbol-13-palmitat
3 Tác dụng của cây
3.1 Tác dụng dược lý
Các nghiên cứu cho thấy cao chiết toàn cây khôi nước bằng Ethanol 50% có khả năng làm hạ huyết áp, đồng thời làm giảm phản ứng tăng huyết áp do adrenalin gây ra trong thí nghiệm trên mèo.
Hạt khôi nước có tác dụng tẩy rất mạnh, đồng thời dễ gây kích ứng và làm sung huyết da khi tiếp xúc. Rễ cây cũng có tác dụng tẩy như hạt, tuy nhiên mức độ nhẹ hơn.
=>> Xem thêm: Đại Giả Thạch (Xích Thạch - Hematite) - Khoáng sản cải thiện trí óc và tập trung
4 Công dụng theo Y học cổ truyền
Hạt khôi nước có tính kích thích mạnh, làm tăng lưu thông huyết dịch và đồng thời có tác dụng tẩy xổ rõ rệt. Dầu ép từ hạt, cũng như rễ và lá, đều thể hiện tác dụng nhuận tẩy ở các mức độ khác nhau. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, hạt được xem có dược tính tương tự Ba đậu; còn rễ và vỏ thường dùng với mục đích giải độc và diệt ký sinh trùng.
Trong dân gian, hạt được sử dụng trong các bài thuốc chữa rắn cắn. Tại Ấn Độ, dầu hạt thường được dùng ngoài da để xoa đắp điều trị thấp khớp. Ở Trung Quốc, hạt khôi nước đôi khi được dùng thay thế hạt Ba Đậu, tuy nhiên nếu dùng với liều cao có thể gây độc nên cần hết sức thận trọng.
Lá cây được dùng làm thuốc trị đau lưng, đau dây thần kinh và các trường hợp sốt cao kèm rối loạn tâm thần. Ở Malaysia, lá còn được sử dụng làm thuốc tẩy. Tại Ấn Độ, lá và rễ được sắc uống để hỗ trợ điều trị hen suyễn; trong khi đó ở Thái Lan, nước sắc rễ được dùng như một loại thuốc tẩy. Ngoài ra, tại Ấn Độ, rễ còn được dùng chữa các chứng ứ dịch, phù toàn thân và vàng da.
Ở Việt Nam, trong dân gian một số địa phương sử dụng rễ để chữa viêm họng và giải độc thuốc, còn lá thường được dùng ngoài để xử lý các trường hợp rắn cắn.
5 Tài liệu tham khảo
- Tác giả Võ Văn Chi. Từ Điển Cây Thuốc Việt Nam (Bộ mới) Tập 1. Khôi nước, trang 1223 - 1224. Tham khảo ngày 29 tháng 1 năm 2026.
- Mali RG, Wadekar RR, (Đăng: tháng 1 năm 2008), In Vitro Anthelmintic Activity of Baliospermum montanum Muell. Arg roots, Pubmed. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2026.
