Hoa chùm ớt (cây Rạng đông - Pyrostegia venusta)

1 Giới thiệu

Tên khoa học: Pyrostegia venusta (Ker-Gawl.) Miers

Tên gọi khác: cây rạng động, hoa rạng đông, dây leo chùm ớt

Họ thực vật: Chùm ớt (Bignoniaceae)

1.1 Đặc điểm thực vật

Cây chùm ớt thuộc dạng dây leo, chiều dài có thể đạt vài mét; thân nhỏ, mềm và có tua cuốn giúp bám. Lá là lá kép, mọc so le, thường gồm 2–3 lá chét hình trứng, phần gốc tròn, đầu thuôn nhọn; lá chét ở giữa thường tiêu giảm, biến thành dạng sợi; bề mặt lá nhẵn, cuống lá có lông mịn.

Hoa mọc tụ ở đầu cành thành chùm, buông rủ, màu vàng cam, hình dáng gợi nhớ chùm ớt. Đài hoa dạng chuông, có răng nhỏ và phủ lông; tràng hoa dính nhau thành ống dài, hẹp, hơi cong, các thùy thường uốn cong xuống dưới. Bầu hoa gồm 2 ô.

Quả thuộc dạng nang, thuôn dài và nhỏ. Cây ra hoa và kết quả chủ yếu từ tháng 1 đến tháng 4.

1.2 Bộ phận dùng

Toàn cây.

1.3 Đặc điểm phân bố và sinh thái

Chi Pyrostegia Presl. tại Việt Nam hiện chỉ ghi nhận một loài duy nhất là cây hoa chùm ớt, chủ yếu được đưa vào trồng làm cảnh.

Loài cây này ưa ánh sáng mạnh, sinh trưởng tốt trên nhiều dạng đất khác nhau. Khi trồng cần có giàn hoặc vật tựa để dây leo bám và phát triển. Cây thường ra hoa rộ vào mùa khô, đặc biệt ở khu vực miền Nam, còn quả thì rất hiếm gặp hoặc chưa được ghi nhận.

=>> Xem thêm: Dây săng máu - Vị thuốc nhuận tràng, gây nôn và kích thích hệ thần kinh 

2 Thành phần hóa học

Trong cánh hoa màu vàng tìm được các hợp chất Flavonoid.

Phần hoa có màu vàng cam chứa hàm lượng cao đường sucrose, các acid amin và sắc tố carotenoid, góp phần tạo nên màu sắc đặc trưng của hoa.

Ngoài ra, trong cây hoa chùm ớt còn ghi nhận sự hiện diện của một số hợp chất như β-sitosterol, n-hentriacontan, acacetin-7-O-β-D-glucopyranosid và meso-inositol.

3 Tác dụng của cây

3.1 Tác dụng dược lý

Sắc vàng và vàng cam của cánh hoa chùm ớt không xuất phát từ anthocyanin mà chủ yếu do các hợp chất Carotenoid tạo nên. Khi vào cơ thể, carotenoid có khả năng chuyển hóa thành Vitamin A – một vi chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng, duy trì cấu trúc da, niêm mạc, biểu mô và võng mạc mắt. Nhờ đó, các hợp chất này góp phần nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ cơ thể chống lại nhiễm khuẩn.

=>> Xem thêm: Cây Mạn kinh tử (Quan Âm - Vitex trifolia L.) - Vị thuốc bổ giúp thanh nhiệt cơ thể 

3.2 Công dụng theo Y học cổ truyền

3.2.1 Tính vị, tác dụng

Hoa: vị ngọt, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt, làm dịu họng, nhuận phế và giảm ho.

Thân và lá: vị đắng nhẹ, hơi chát, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt và lợi hầu.

3.2.2 Công dụng

Hoa chùm ớt được dùng trong dân gian để hỗ trợ làm tan các kết tụ ở phổi, giảm ho và cải thiện tình trạng đau, sưng họng. Liều dùng thường từ 15–30g hoa khô sắc lấy nước uống mỗi ngày. Ngoài ra, hoa có thể tán bột, mỗi lần dùng khoảng 3g, ngày uống 2–3 lần.

Tại Vân Nam (Trung Quốc), hoa chùm ớt còn được sử dụng trong các trường hợp ho kéo dài, viêm đường hô hấp, lao phổi, viêm họng, viêm phế quản và các bệnh lý liên quan đến gan.

3.3 Công dụng trong cảnh quan

Hoa leo chùm ớt được trồng phổ biến trong trang trí cảnh quan nhờ khả năng leo khỏe, sinh trưởng nhanh và cho hoa rực rỡ, lâu tàn. Những chùm hoa màu vàng cam buông rủ tạo điểm nhấn nổi bật, giúp không gian trở nên sinh động và ấm áp.

Trong thiết kế cảnh quan, hoa chùm ớt thường được trồng leo giàn, leo cổng, hàng rào, ban công hoặc tường rào, vừa tạo mảng xanh che phủ, vừa tăng tính thẩm mỹ cho công trình. Cây đặc biệt phù hợp với khuôn viên nhà ở, công viên, trường học và khu du lịch, nhất là tại các vùng có khí hậu nắng nhiều.

Ngoài giá trị trang trí, cây còn góp phần cải thiện vi khí hậu, giúp giảm bức xạ nhiệt, tạo bóng mát và mang lại cảm giác gần gũi với thiên nhiên cho không gian sống.

4 Cách trồng hoa chùm ớt

Hoa chùm ớt là cây dây leo sinh trưởng mạnh, ưa nắng và khá dễ trồng. Cây thường được nhân giống bằng phương pháp giâm cành, cho khả năng bén rễ nhanh và sớm phủ kín giàn, hàng rào hoặc cổng nhà.

4.1 Chuẩn bị trồng

Phương pháp nhân giống: Giâm cành là cách phổ biến nhất. Nên chọn cành bánh tẻ, khỏe mạnh, không sâu bệnh, cắt thành đoạn dài khoảng 15–25cm.

Đất trồng: Đất cần tơi xốp, giàu dinh dưỡng và có khả năng thoát nước tốt.

Thời vụ: Trồng vào mùa xuân giúp cây thích nghi nhanh và phát triển mạnh.

4.2 Tiến hành trồng

Cắm cành đã cắt xuống đất, lấp và nén nhẹ quanh gốc để cố định cành. Sau đó tưới nước vừa đủ ẩm và đặt cây ở nơi thoáng, có ánh sáng nhẹ cho đến khi cành ra rễ ổn định. Nếu trồng hoa chùm ớt trong chậu thì cần dùng chậu có kích thước lớn với đường kính trên 40cm.

4.3 Cách chăm sóc

• Ánh sáng: Cây ưa nắng hoàn toàn, cần khoảng 6–8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày để sinh trưởng tốt và ra hoa nhiều.
• Tưới nước: Cần giữ ẩm thường xuyên, tưới khoảng 2–3 ngày/lần, nhất là trong giai đoạn cây phát triển mạnh hoặc vào mùa khô.
• Bón phân: Bón phân định kỳ để bổ sung dinh dưỡng, đặc biệt vào đầu mùa sinh trưởng và trước thời kỳ ra hoa (từ tháng 1 đến tháng 4).
• Cắt tỉa: Nên tỉa bỏ cành già, cành khô hoặc cành mọc dày để cây tập trung phát triển nhánh mới, giúp hoa nở đều và đẹp hơn.

Hoa chùm ớt thường được trồng cho leo hàng rào, vòm cổng hoặc giàn trang trí nhờ tốc độ sinh trưởng nhanh, chiều dài có thể đạt hàng chục mét và sắc hoa cam nổi bật, tạo điểm nhấn ấn tượng cho không gian cảnh quan.

Hoa chùm ớt có rắn không? Đây là loài cây leo thân mềm, không phải môi trường thuận lợi để rắn hay các loài động vật gây hại trú ngụ. Ngược lại, cây ít bị sâu bệnh, sinh trưởng gọn gàng và được đánh giá là an toàn khi trồng trong khuôn viên nhà ở.

5 Hoa chùm ớt bao lâu ra hoa

Hoa chùm ớt thường cần khoảng 3–4 tháng sinh trưởng để bắt đầu cho hoa kể từ khi trồng bằng củ hoặc giâm cành. Đây là loài dây leo có tốc độ phát triển nhanh, hoa nở tập trung và rực rỡ nhất vào mùa đông – xuân, đặc biệt trong khoảng từ tháng 1 đến tháng 4.

Để cây ra nhiều hoa và nở đồng loạt, nên trồng ở vị trí có nhiều ánh nắng trực tiếp, tiến hành cắt tỉa cành sau mỗi đợt hoa và bổ sung phân bón định kỳ nhằm duy trì sức sinh trưởng và kích thích ra hoa liên tục.

6 Mua cây hoa chùm ớt ở đâu?

Bạn có thể mua cây hoa chùm ớt tại các vườn ươm, cửa hàng cây cảnh hoặc đặt mua trực tuyến trên các website, sàn thương mại điện tử chuyên về cây xanh.

Hiện nay, cây giống hoa chùm ớt được bán khá phổ biến dưới dạng cây giâm cành, cây con trong bầu hoặc cây đã leo giàn, phù hợp với nhiều nhu cầu trồng khác nhau. Khi chọn mua, nên ưu tiên cây giống khỏe mạnh, thân mập, lá xanh tốt, không sâu bệnh để cây nhanh bén rễ và sớm ra hoa.

7 Tài liệu tham khảo

1. Veloso CC, Bitencourt AD et al, (Đăng ngày: 28 tháng 10 năm 2010), Pyrostegia venusta attenuate the sickness behavior induced by lipopolysaccharide in mice, Pubmed. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2026.
2. Roy P, Amdekar S et al, (Đăng ngày: 14 tháng 1 năm 2012), In vivo antioxidative property, antimicrobial and wound healing activity of flower extracts of Pyrostegia venusta (Ker Gawl) Miers, Pubmed. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2026.