Dướng leo (Broussonetia kazinoki)

1 Giới thiệu

Tên khoa học: Broussonetia kazinoki Sieb. et Zucc.

Tên gọi khác: Dướng nhỏ, dâu dây

Họ thực vật: Dâu tằm (Moraceae)

1.1 Đặc điểm thực vật

Cây Dướng leo cao khoảng 2–4 m, cành mảnh và tiết nhựa mủ. Lá mọc so le, phiến lá dạng thuôn, dài từ 6–12 cm, rộng 2–5 cm; phần chóp kéo dài thành đuôi dài khoảng 1–1,5 cm, gốc lá hình tim. Cả hai mặt lá đều có lông thô ráp; gân lá xuất phát từ gốc gồm 3 gân chính, chạy đến khoảng 1/3 phiến lá; mép lá có răng cưa nhỏ. Cuống lá dài khoảng 1 cm; lá kèm nhọn, cao chừng 5 mm và sớm rụng.

Cụm hoa đực dài khoảng 1,5 cm, gồm 4 lá đài và 4 nhị. Cụm hoa cái dạng đầu, đường kính 8–10 mm, mang trên cuống dài khoảng 1 cm; hoa cái có vòi nhụy kéo dài. Quả là quả phức, hình cầu.

Thời gian ra hoa vào tháng 4–5, có quả từ tháng 6–7.

1.2 Bộ phận dùng

Sử dụng vỏ rễ, vỏ thân, lá và dịch cây; trong dược liệu học ghi là Cortex Radicis, Cortex, Folium et Succus Broussonetiae.

1.3 Đặc điểm phân bố và sinh thái

Ghi nhận tại các tỉnh Sơn La, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Hòa Bình, Hà Nội, Ninh Bình; ngoài ra còn gặp ở Trung Quốc và Nhật Bản.

Cây dướng leo phân bố rải rác ở rừng thứ sinh và trảng cây bụi, tại những khu vực có nhiều ánh sáng. Đây là loài ưa sáng, ưa ẩm và có khả năng chịu hạn ở mức độ nhất định. Cây thường mọc xen kẽ hoặc tựa vào các bụi cây, cây gỗ nhỏ; gặp ở đồi cây bụi, rừng thứ sinh hoặc ven bờ nương rẫy.

Cây ra hoa và kết quả hằng năm, tái sinh tự nhiên chủ yếu bằng hạt. Quả là nguồn thức ăn của chim và nhiều loài động vật khác. Ngoài ra, cây còn có khả năng tái sinh chồi từ phần gốc còn lại sau khi bị chặt.

=>> Xem thêm: Cây Cửu Lý Hương (Vân Hương, Hương Thảo - Ruta graveolens L.) và tác dụng trị thấp khớp 

2 Thành phần hóa học

Dướng leo có chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, nổi bật gồm:

• Kazinol A, kazinol B
• Các brotissonetin A, B, E, F
• Broussonetinin A, B.

3 Cây dướng leo có tác dụng gì?

3.1 Tác dụng dược lý

3.1.1 Chống tăng glucose huyết

Bột vỏ thân cây dướng leo đã được nghiên cứu trên chuột cống trắng đái tháo đường di truyền dòng Otsuka Long–Evans Tokushima và chuột khỏe mạnh cùng dòng. Nghiên cứu đánh giá các chỉ số gồm glucose, insulin, fructosamin, lipid huyết thanh và một số enzym phản ánh chức năng gan.

Kết quả cho thấy nhóm chuột đái tháo đường có lượng nước uống hàng ngày cao hơn nhóm bình thường khi cùng ăn khẩu phần không bổ sung bột vỏ thân. Nhìn chung, bột vỏ thân dướng leo giúp làm giảm tình trạng tăng Glucose huyết ở chuột đái tháo đường, sự gia tăng Insulin huyết được xem là yếu tố góp phần điều hòa đường huyết trong mô hình này.

3.1.2 Ức chế tạo nitric oxide (NO) trong đại thực bào

Nghiên cứu đã phân lập 7 polyphenol từ Broussonetia kazinoki (cây dướng leo) và đánh giá khả năng ức chế tạo nitric oxide (NO) trên đại thực bào RAW 264.7 được hoạt hóa bởi LPS. Bốn polyphenol prenyl hóa (2–4 và 6) ức chế mạnh sự sản sinh NO (IC₅₀ < 6 µM), đồng thời làm giảm biểu hiện enzym iNOS và ức chế hoạt hóa NF-κB. Kết quả cho thấy các polyphenol này có tiềm năng ứng dụng trong hỗ trợ điều trị các bệnh viêm.

=>> Xem thêm: Cây Đơn đỏ ngọn (Cỏ cước đài - Cyathula prostrata) trị viêm nhiễm, mẩn ngứa 

3.2 Công dụng theo Y học cổ truyền

3.2.1 Tính vị, tác dụng

Chưa rõ về tính vị của dướng leo.

Theo một số tài liệu ghi chép y học cổ truyền cây này có tác dụng thu liễm phế, giảm ho và giúp thanh nhiệt. Một số tài liệu khác còn ghi nhận khả năng trừ phong, thúc đẩy lưu thông huyết mạch và hỗ trợ lợi tiểu.

3.2.2 Công dụng

Tại Vân Nam (Trung Quốc), dược liệu được sử dụng trong điều trị viêm phế quản cấp và mạn. Ở một số địa phương khác, còn dùng để hỗ trợ cải thiện tình trạng phong thấp gây đau nhức, chấn thương do té ngã, phù nề và các bệnh lý viêm da.

4 Tài liệu tham khảo

1. Tác giả Võ Văn Chi. Từ Điển Cây Thuốc Việt Nam (Bộ mới) Tập 1. Dướng leo, trang 847. Tham khảo ngày 31 tháng 1 năm 2026.
2. Lee DY, Lee HJ, Ryu JH, (Đăng ngày: 12 tháng 3 năm 2018), Prenylated Polyphenols from Broussonetia kazinoki as Inhibitors of Nitric Oxide Production, Pubmed. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2026.