Cỏ lá xoài (Cỏ lông nách, cỏ thuốc hàn - Struchium sparganophorum)

1 Giới thiệu

Tên khoa học: Struchium sparganophorum (L.) Kuntze

Tên đồng nghĩa: Sparganophorus vaillantii Crantz, Ethulia sparganophora L. 

Tên gọi khác: Cỏ lông nách, cỏ thuốc hàn, nọc xoài, cây sọ khỉ, thuốc nọc, cỏ cứt heo, tam nhân đả, cốc đồng.

Họ thực vật: Cúc (Asteraceae)

1.1 Đặc điểm thực vật

Cỏ lá xoài là cây thảo sống một năm, chiều cao thường dao động từ khoảng 10 đến 30 cm. Thân cây dạng trụ, bề mặt nhẵn, ban đầu bò sát mặt đất rồi dần vươn lên thẳng đứng. Lá mọc so le, phiến lá hình mác thuôn dài, phần gốc kéo dài dọc theo cuống, chóp lá nhọn, mép có răng cưa không đều.

Cụm hoa mọc riêng lẻ ở nách lá, tụ lại thành đầu tròn nhỏ, đường kính khoảng 6–8 mm. Hoa đều là hoa hình ống, màu trắng, vòi nhụy có sắc tím. Quả thuộc loại quả bế, hình trụ hơi cong, màu trắng; bầu quả mang 5 răng dính liền, tạo thành dạng như chiếc chén. Cây ra hoa và kết quả chủ yếu trong khoảng từ tháng 4 đến tháng 10.

Quan sát hình ảnh cỏ lá xoài dưới đây:

1.2 Bộ phận dùng

Toàn cây.

1.3 Đặc điểm phân bố và sinh thái

Chi Struchium P. Browne là một chi nhỏ, tại Việt Nam chỉ ghi nhận duy nhất loài Struchium sparganophorum (còn gọi là nọc xoài). Cây có nguồn gốc từ khu vực Trung Mỹ, sau đó lan rộng và được tìm thấy ở nhiều vùng nhiệt đới trên thế giới. Tại châu Á, loài này phân bố rải rác ở các quốc gia như Malaysia, Singapore, Thái Lan, Indonesia và Việt Nam.

Ở nước ta, nọc xoài chủ yếu gặp tại một số tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long, bao gồm Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long và Cần Thơ. Về sinh thái, cây thuộc nhóm thảo mộc sống hằng năm, ưa điều kiện nhiều ánh sáng và độ ẩm cao. Trong tự nhiên, nọc xoài thường mọc trên đất ẩm tại ruộng cao, vườn nhà hoặc ven các bãi sông.

=>> Xem thêm: Cây Mần Ri Hoa Vàng (Cleome viscosa L.) chữa rắn cắn, đau dạ dày 

2 Cỏ lá xoài có tác dụng gì?

Cỏ lá xoài có ăn được không? Loại lá này có ăn được bằng cách làm dược liệu sắc nước uống.

Cỏ lá xoài được nhiều người tận dụng trong chăm sóc da và làm đẹp nhờ chứa các thành phần có lợi cho da. Một số công dụng nổi bật có thể kể đến như sau:

• Hỗ trợ chăm sóc da mặt: Các hoạt chất tự nhiên trong cỏ lá xoài giúp làm sạch da, loại bỏ tế bào sừng và bụi bẩn tích tụ, từ đó góp phần làm da sáng hơn, cải thiện độ đàn hồi và hạn chế sự hình thành nếp nhăn.
• Hỗ trợ cải thiện mụn bọc: Nhờ đặc tính kháng khuẩn và sát trùng, cỏ lá xoài giúp ức chế vi khuẩn gây mụn, đồng thời làm dịu vùng da tổn thương, hỗ trợ quá trình phục hồi da bị mụn.
• Giảm sưng viêm, kích ứng da: Cây chứa các hợp chất có tác dụng chống viêm, giúp làm giảm tình trạng sưng tấy, đỏ rát và viêm nhiễm trên da, đặc biệt phù hợp với làn da đang bị kích ứng.
• Giúp nhanh lành vết trầy xước: Việc sử dụng cỏ lá xoài ngoài da có thể làm dịu da, thúc đẩy quá trình tái tạo mô da, từ đó giúp vết trầy xước nhanh lành và hạn chế để lại sẹo.
• Hỗ trợ làm mờ thâm nám: Một số thành phần trong cỏ lá xoài có khả năng cải thiện sắc tố da, góp phần làm sáng da và giúp làn da đều màu hơn khi sử dụng đều đặn.

3 Cây cỏ lá xoài trị bệnh gì?

Cỏ lá xoài tên khoa học là Struchium sparganophorum (L.) Kuntze. Theo y học cổ truyền, cây cỏ lá xoài có tác dụng cầm máu, sát khuẩn, hạ nhiệt, giải độc và hỗ trợ hoạt huyết, tiêu ứ.

Cây cỏ thuốc hàn, cỏ lông nách trị bệnh gì? Cỏ thuốc hàn và cây cỏ lông nách đều là 2 tên gọi khác thường được dùng của cỏ lá xoài, chủ yếu được sử dụng trong dân gian với công dụng:

• Giảm sưng viêm: Toàn cây được sắc lấy nước uống, kết hợp dùng lá tươi giã nát đắp ngoài để hỗ trợ làm dịu sưng đau và viêm tấy.
• Trị băng huyết: Phần trên mặt đất của cây được nấu lấy nước uống, thường dùng trong các trường hợp băng huyết theo kinh nghiệm dân gian.
• Sát khuẩn: Lá tươi rửa sạch, giã nhuyễn rồi đắp ngoài nhằm làm sạch vết thương, thúc đẩy quá trình liền da; ngoài ra còn được dùng bôi lên vết thiến gia súc để phòng nhiễm trùng.

=>> Xem thêm: Rễ cây Đại hoàng - Vị thuốc dùng để trị các vấn đề tiêu hoá hiệu quả 

4 Một số cách trị bệnh từ cây

4.1 Bài thuốc hỗ trợ cầm máu

Dùng cỏ lá xoài tươi rửa sạch bằng nước muối loãng, sau đó giã nhuyễn hoặc nhai nát. Lấy phần dược liệu đắp trực tiếp lên vùng da đang chảy máu do trầy xước, tai nạn hoặc vết cắn của động vật. Cố định bằng gạc sạch và giữ nguyên cho đến khi máu được kiểm soát.

4.2 Bài thuốc giảm sưng, sát trùng vết thương

Dược liệu tươi rửa sạch, giã nát cùng một ít muối hạt rồi đắp lên vùng da bị sưng viêm, dùng gạc sạch băng cố định khoảng 60 phút. Sau đó rửa lại bằng nước ấm. Ngoài ra, có thể giã nhuyễn cây với muối, vắt lấy nước cốt và dùng bông thấm thoa lên vết thương, để khô tự nhiên. Thực hiện mỗi ngày 1–2 lần cho đến khi tình trạng sưng viêm thuyên giảm.

5 Tài liệu tham khảo

1. Aderibige AO, Agboola OI, Eduviere AT, (Đăng tháng 3  năm 2015), Anti-inflammatory and analgesic properties of Struchium sparganophora Linn leaves in mice, Pubmed. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2026.
2. Oboh G, (Đăng năm 2006), Nutritive value, antioxidant and antimicrobial properties of Struchium sparganophora leaves, Pubmed. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2026.