‘Vaccine ung thư cá thể hóa’ - Bước tiến vượt bậc mở ra hướng điều trị mới

Mới đây, thông báo kết quả tích cực từ thử nghiệm giai đoạn 3 của vaccine ung thư cá thể hóa do Moderna và Merck phát triển đã làm dấy lên kỳ vọng rằng: “Công nghệ mRNA có thể trở thành một hướng điều trị mới cho nhiều loại ung thư”, sau thành công bước đầu ở bệnh nhân ung thư hắc tố da (melanoma). 

1 Vaccine ung thư cá nhân hóa của Merck và Moderna đạt kết quả tích cực trong thử nghiệm giai đoạn 3

1.1 Kết quả ấn tượng từ thử nghiệm lâm sàng INTerpath-001

Ngày 19 tháng 8 năm 2026, phương pháp điều trị của Merck và Moderna, được gọi là intismeran autogene, còn được gọi là intismeran, V940 hoặc mRNA-4157, khi kết hợp với thuốc miễn dịch Keytruda (Pembrolizumab) đã đạt mục tiêu chính của thử nghiệm giai đoạn 3 INTerpath-001: kéo dài thời gian bệnh nhân sống mà không bị ung thư tái phát (RFS). Liệu pháp cũng đạt mục tiêu quan trọng khác là giảm nguy cơ ung thư di căn đến các vị trí xa trong cơ thể (DMFS).

Thử nghiệm có 1.137 bệnh nhân mắc ung thư hắc tố da (melanoma) giai đoạn IIB - IV, đã được phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn khối u nhưng vẫn có nguy cơ bệnh quay trở lại cao. Bệnh nhân được chia ngẫu nhiên theo tỷ lệ 2:1 để nhận intismeran (1 mg mỗi ba tuần, tối đa chín liều) và Keytruda (400 mg mỗi sáu tuần, tối đa chín chu kỳ [trong khoảng một năm]) so với Keytruda đơn độc trong khoảng một năm cho đến khi bệnh tái phát hoặc độc tính không thể chấp nhận được, hoặc tổng thời gian điều trị tối đa khoảng 56 tuần, tùy điều kiện nào đến trước. Trong đó, Keytruda là liệu pháp miễn dịch chống PD-1, giúp hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn trước tế bào ung thư. 

1.2 Cơ chế hoạt động của vaccine mRNA được cá thể hoá cho từng bệnh nhân 

Khác với vaccine phòng bệnh truyền thống, Intismeran autogene là một vaccine điều trị ung thư được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân. Đây là một liệu pháp kháng nguyên mới (neoantigen) cá thể hóa dựa trên RNA thông tin (mRNA) tiềm năng, được Merck và Moderna cùng phát triển. Liệu pháp sử dụng mẫu khối u của từng bệnh nhân để xác định dấu ấn đột biến đặc trưng, hay “dấu vân tay” riêng của ung thư, từ đó tạo ra mRNA tổng hợp mã hóa tối đa 34 kháng nguyên mới và được điều chỉnh phù hợp với sinh học độc đáo của khối u của từng bệnh nhân. Sau khi tiêm, các chuỗi kháng nguyên mới được mã hóa bởi RNA sẽ được dịch mã trong cơ thể và trình diện cho hệ thống miễn dịch, một bước quan trọng trong việc tạo ra các phản ứng tế bào T đặc hiệu chống lại tế bào ung thư. Các liệu pháp kháng nguyên mới cá thể hóa được thiết kế để huấn luyện và kích hoạt phản ứng miễn dịch chống khối u dựa trên dấu ấn đột biến độc đáo của khối u của bệnh nhân.

1.3 Vì sao u hắc tố da được chọn làm mục tiêu thử nghiệm đầu tiên? 

Về lý do lựa chọn ung thư hắc tố da, vì đây là một trong những loại ung thư phù hợp để thử nghiệm phương pháp này vì khối u thường mang số lượng đột biến cao. Điều đó tạo ra nhiều dấu hiệu bất thường để hệ miễn dịch nhận diện, từ đó có thể làm tăng khả năng đáp ứng với vaccine cá nhân hóa kết hợp liệu pháp miễn dịch Keytruda.

1.4 Mức độ an toàn và khả năng dung nạp của phác đồ kết hợp 

Về độ an toàn, chưa ghi nhận tác dụng phụ mới khi bổ sung vaccine vào Keytruda trong thử nghiệm giai đoạn 3. Tác dụng phụ của Keytruda có thể gây mệt mỏi, tiêu chảy, phát ban, viêm khớp và viêm cơ. Trong một số trường hợp, việc kích hoạt hệ miễn dịch cũng có thể gây viêm ở các cơ quan khỏe mạnh.

Việc kết quả khả thi cho thấy đây là “một bước tiến vượt bậc”, củng cố thêm cho luận điểm công nghệ mRNA là một phương pháp điều trị ung thư.

2 Kỳ vọng mở ra làn sóng điều trị mới

2.1 Khả năng ngăn ngừa tái phát và bước ngoặt lịch sử của vaccine mRNA 

Kết quả mới củng cố những dữ liệu tích cực trước đó. Theo theo dõi 5 năm từ một thử nghiệm giai đoạn giữa trước đó được trình bày vào tháng 6/26, việc kết hợp vaccine với Keytruda giúp giảm 49% nguy cơ ung thư tái phát hoặc tử vong và giảm 59% nguy cơ di căn xa hoặc tử vong so với Keytruda đơn thuần.

Kết quả giai đoạn 3 có ý nghĩa đặc biệt vì đây là lần đầu tiên một liệu pháp ung thư mRNA cá nhân hóa đạt kết quả tích cực trong một thử nghiệm giai đoạn cuối quy mô lớn. Thành công ở bệnh ung thư hắc tố da (melanoma) có thể thúc đẩy mạnh nghiên cứu vaccine ung thư và thu hút thêm đầu tư vào lĩnh vực này.

2.2 Triển vọng mở rộng sang ung thư phổi, tiêu hóa và tiết niệu 

Song song với nghiên cứu trên, Merck và Moderna đang tiến hành nhiều nghiên cứu khác với ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư bàng quang, thận, tụy và dạ dày. Chủ tịch Moderna, Stephen Hoge cho biết một số kết quả từ các chương trình này dự kiến xuất hiện trong một đến hai năm tới.

Các đối thủ cũng đang chạy đua trong lĩnh vực này. Roche và BioNTech đang phát triển vaccine mRNA cá nhân hóa autogene cevumeran cho ung thư đại trực tràng và ung thư tụy sau phẫu thuật, cho thấy vaccine ung thư cá nhân hóa đang dần trở thành một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý nhất của ngành ung thư học.

2.3 Chặng đường tiếp theo: Kỳ vọng và những ẩn số cần giải mã 

Bên cạnh những hiệu quả đã thu được, cuộc thử nghiệm ở bệnh nhân ung thư hắc tố da vẫn đang diễn ra và chưa công bố đầy đủ số liệu. Nghiên cứu cũng sẽ tiếp tục theo dõi bệnh nhân để đánh giá liệu phương pháp này có giúp kéo dài thời gian sống tổng thể hay không. Chúng ta hãy cùng chờ đợi những dữ liệu đầy đủ hơn từ thử nghiệm giai đoạn 3 cũng như kết quả từ các nghiên cứu trên những loại ung thư khác. Nếu tiếp tục cho thấy hiệu quả và độ an toàn tích cực, vaccine ung thư cá thể hóa dựa trên công nghệ mRNA có thể trở thành một bước tiến đáng chú ý trong điều trị ung thư trong tương lai. 

3 Tài liệu tham khảo

Chuyên gia Merck (Ngày đăng: Ngày 19 tháng 8 năm 2026), Merck and Moderna Announce Phase 3 INTerpath-001 Trial of Intismeran Autogene Plus KEYTRUDA® Met Endpoints of Recurrence-Free Survival (RFS) and Distant Metastasis-Free Survival (DMFS) in Patients With Completely Resected Stage IIB-IV Melanoma, merck.com. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2026/