Cập nhật ASH 2026: Tiêu chuẩn mới chẩn đoán thiếu sắt

Bài viết gốc: ASH Sets New Standards for Diagnosing Iron Deficiency

Biên soạn bởi BS. Nguyễn Tiến Dũng

Ngày 16/9/2026, Hội Huyết học Hoa Kỳ (American Society of Hematology - ASH) công bố hướng dẫn thực hành lâm sàng mới nhằm cải thiện việc nhận biết và chẩn đoán thiếu sắt ở nhiều nhóm đối tượng, gồm người lớn, trẻ nhỏ, người đang có kinh, phụ nữ mang thai và người có tình trạng viêm.

Điểm thay đổi nổi bật nhất là nâng ngưỡng ferritin dùng để chẩn đoán thiếu sắt, với mục tiêu phát hiện bệnh sớm hơn và giảm những trường hợp bị bỏ sót.

1 THIẾU SẮT PHỔ BIẾN NHƯNG HAY BỊ BỎ SÓT

Theo ASH, thiếu sắt là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất trên thế giới, ước tính ảnh hưởng tới khoảng 1/3 dân số. Khoảng 10 triệu người trưởng thành tại Hoa Kỳ và 2 tỷ người trên toàn cầu có tình trạng thiếu sắt. Tuy nhiên, nhiều người có thể sống với các triệu chứng trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm trước khi được chẩn đoán.

Những nhóm có nguy cơ cao gồm phụ nữ mang thai, người đang có kinh, trẻ em, người mắc bệnh Đường tiêu hóa, người có chế độ ăn hạn chế, người bị mất máu hoặc mắc các bệnh mạn tính khác.

Đáng chú ý, ASH dẫn số liệu cho thấy ở một số quần thể nguy cơ cao, tới 70% trường hợp thiếu sắt có thể không được phát hiện, một phần do chưa được sàng lọc đầy đủ và một phần do các phòng xét nghiệm sử dụng những khoảng tham chiếu khác nhau.

2 THIẾU SẮT KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI THIẾU MÁU THIẾU SẮT

2.1 Vai trò của sắt trong cơ thể

Sắt được dự trữ chủ yếu dưới dạng ferritin và đóng vai trò thiết yếu trong quá trình tạo hemoglobin - phân tử vận chuyển oxy trong máu. Ngoài ra, sắt còn cần thiết cho hoạt động bình thường của não, hệ miễn dịch, cơ, da, tóc và móng.

2.2 Thiếu sắt có thể xuất hiện trước thiếu máu

Khi dự trữ sắt của cơ thể giảm xuống quá thấp, người bệnh đã có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, giảm năng lượng, khó thở, tim đập nhanh, đau đầu hoặc da nhợt. Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài và ảnh hưởng đến hemoglobin, người bệnh mới tiến triển thành thiếu máu thiếu sắt. Vì vậy, một người hoàn toàn có thể thiếu sắt nhưng chưa thiếu máu.

Nếu không được phát hiện và điều trị, thiếu sắt có thể tiến triển thành thiếu máu thiếu sắt, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của cơ thể và trong những trường hợp nặng có thể gây các biến chứng nghiêm trọng.

3 VẤN ĐỀ CỦA TIÊU CHUẨN CŨ

Thiếu sắt chủ yếu được đánh giá bằng xét nghiệm máu, trong đó ferritin huyết thanh phản ánh dự trữ sắt của cơ thể. Tuy nhiên, từ trước đến nay, ngưỡng ferritin dùng để xác định thiếu sắt khác nhau đáng kể giữa các hướng dẫn và các phòng xét nghiệm.

ASH cho rằng việc sử dụng các ngưỡng quá thấp có thể khiến một số người có dự trữ sắt đã cạn đáng kể nhưng vẫn bị coi là “bình thường”. Chính vì vậy, hướng dẫn 2026 đưa ra các ngưỡng ferritin cao hơn nhằm giúp nhận diện thiếu sắt sớm và chính xác hơn.

4 CÁC NGƯỠNG MỚI CỦA FERRITIN THEO ASH 2026

Đối với trẻ từ 9 tháng đến 4 tuổi, thiếu sắt được xác định khi ferritin ≤20 ng/mL.

Đối với người trưởng thành, bao gồm cả người đang có kinh và phụ nữ mang thai, ngưỡng được khuyến cáo là ferritin ≤30 ng/mL.

Ở một số nhóm nguy cơ cao, đặc biệt người có cường kinh/rong kinh và phụ nữ mang thai đã có thiếu máu, ASH đưa ra ngưỡng ferritin ≤50 ng/mL.

Riêng ở người trưởng thành có tình trạng viêm, chẳng hạn ung thư, bệnh viêm ruột hoặc bệnh nhiễm trùng, cách diễn giải ferritin phải khác. Thiếu sắt có thể được chẩn đoán khi:

Ferritin <100 ng/mL hoặc độ bão hòa transferrin (TSAT) <20%.

Có thể nhớ đơn giản: 20 - 30 - 50 - 100

• 20: trẻ 9 tháng-4 tuổi
• 30: người lớn, người đang có kinh, phụ nữ mang thai
• 50: một số nhóm nguy cơ cao
• 100 hoặc TSAT <20%: người có tình trạng viêm.

5 NGƯỠNG FERRITIN CAO

Điểm này rất quan trọng khi áp dụng lâm sàng. Ferritin không chỉ phản ánh dự trữ sắt mà còn thay đổi trong bối cảnh viêm. Vì vậy, ở người có ung thư, bệnh viêm ruột, nhiễm trùng hoặc các tình trạng viêm khác, ferritin có thể không giảm thấp như trong thiếu sắt đơn thuần.

Do đó, ASH sử dụng ngưỡng ferritin <100 ng/mL, đồng thời cho phép sử dụng TSAT <20% để nhận diện thiếu sắt ở nhóm này. Đây là lý do không nên áp dụng máy móc mốc ferritin 30 ng/mL cho tất cả mọi bệnh nhân.

6 THAY ĐỔI GÌ VỚI NGƯỜI BỆNH?

ASH nhấn mạnh rằng các ngưỡng ferritin chẩn đoán hiện nay cao hơn trước ở tất cả các nhóm được đề cập. Vì vậy, một số người từng được thông báo rằng mình “không thiếu sắt” dựa trên các ngưỡng cũ có thể thực sự có dự trữ sắt đủ thấp để đáp ứng tiêu chuẩn thiếu sắt theo hướng dẫn mới, đặc biệt nếu ferritin của họ trước đây nằm gần ngưỡng chẩn đoán.

Người có triệu chứng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm và diễn giải ferritin theo các ngưỡng mới, thay vì chỉ nhìn xem kết quả có nằm trong khoảng “bình thường” do phòng xét nghiệm in ra hay không.

7 MỤC TIÊU LỚN HƠN CỦA ASH

Hướng dẫn này nằm trong Iron Deficiency Initiative - Sáng kiến về thiếu sắt của ASH, nhằm cải thiện việc nhận biết, chẩn đoán và điều trị thiếu sắt cũng như thiếu máu thiếu sắt thông qua đào tạo, cải tiến chất lượng và vận động chính sách.

ASH cũng đang xây dựng Iron Deficiency Blueprint, tức một kế hoạch chiến lược rộng hơn nhằm giảm gánh nặng thiếu sắt và thiếu máu thiếu sắt trên toàn cầu. Theo ASH, mục tiêu là đưa thiếu sắt trở thành một vấn đề y tế công cộng được quan tâm đúng mức thay vì chỉ chú ý khi người bệnh đã xuất hiện thiếu máu rõ.

Đây hiện chủ yếu là hướng dẫn về chẩn đoán. ASH cho biết các hướng dẫn bổ sung về điều trị thiếu sắt dự kiến được công bố trong năm 2027.

8 KẾT LUẬN

- Ferritin nằm trong giới hạn bình thường của phòng xét nghiệm không đồng nghĩa với việc chắc chắn không thiếu sắt.

- Với người lớn không có tình trạng viêm, mốc cơ bản cần nhớ hiện nay là ferritin ≤30 ng/mL. Trong một số nhóm nguy cơ cao có thể sử dụng ≤50 ng/mL. Còn ở bệnh nhân có tình trạng viêm, cần nghĩ khác, ferritin <100 ng/mL hoặc TSAT <20% có thể phù hợp với thiếu sắt.

- Một điểm rất quan trọng là không đợi hemoglobin giảm mới tìm thiếu sắt. Thiếu sắt có thể tồn tại và gây triệu chứng trước khi xuất hiện thiếu máu thiếu sắt. Đây chính là nhóm bệnh nhân mà việc nâng ngưỡng ferritin của ASH 2026 có khả năng giúp phát hiện sớm hơn.