0 GIỎ HÀNG
CỦA BẠN
Giỏ hàng đã đặt
Không có sản phẩm nào trong giỏ hàng!
Tổng tiền: 0 ₫ Xem giỏ hàng

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp

, 8 phút đọc

, Cập nhật:
Xem:
371

Nguồn: Hình ảnh lâm sàng, chẩn đoán và điều trị trong chuyên ngành da liễu tập 2

Chủ biên: PGS.TS.Nguyên Văn Thường

1 Đại cương  

Tăng sắc tố (hyperpigmentation) là một hiện tượng trên da có những mảng sẫm màu hơn so với màu da bình thường, nguyên nhân do sự lắng đọng melanin trong lớp biểu bì và hoặc trung bì, hạ bì, ít gặp hơn có thể gây ra bởi yếu tố nội sinh (hemosiderin) hoặc ngoại sinh (sắt, kim loại...). 

Tăng sắc tố là một đặc điểm của nhiều bệnh lý, biểu hiện lâm sàng khác nhau. Có nhiều phân loại tăng sắc tố, phụ thuộc vào vị trí tăng sắc tố (thượng bì, trung bì hoặc hỗn hợp), hoặc theo phân bố tổn thương (khu trú, lan rộng, mạng lưới hoặc thành dải).  

Trên lâm sàng, tiếp cận theo hình thái và sự phân bố tổn thương thường được sử dụng hơn. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp

2 Tăng sắc tố dạng mạng lưới   

Tăng sắc tố dạng mạng lưới là dạng tăng sắc tố theo mô hình lưới ở da. Có thể xuất hiện bẩm sinh hoặc mắc phải. Tổn tương tăng sắc tố dạng mạng lưới thường được tiếp cận theo lứa tuổi, chia thành hai nhóm chính: nhóm khởi phát ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ và nhóm khởi phát ở thanh thiếu niên và người lớn.  

Tăng sắc tố mạng lưới ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ phần lớn có liên quan đến bệnh lý di truyền, thường gặp nhất do gen trên nhiễm sắc thể X gây ra. 

  • Tổn thương có thể khu trú lúc khởi phát, sau đó lan rộng có hoặc không kèm biểu hiện ở cơ quan khác (lông, tóc, móng, răng, cơ quan nội tạng...).  
  • Một số bệnh lý thuộc nhóm này: ly thượng bì bọng nước bẩm sinh với đốm sắc tố (epidermolysis bullosa simplex with mottled pigmentation - EBS-MP), bệnh DPR (dermatopa-thia pigmentosa reticularis), thiếu máu Fanconi, hội chứng Revesz, dày sừng bẩm sinh, bệnh mitochondrial, nhiễm sắc tố dầm dề... 
  1. Thiếu máu Fanconi là bệnh lý thiếu máu bất sản của tủy xương đi kèm các bất thường khác trên da: dát cà phê sữa, tăng sắc tố da và bất thường khác như dị dạng ngón tay, thiểu sản sinh dục, nguy cơ cao phát triển bệnh lý ung thư.  
  2. Bệnh mitochondrial do rối loạn chức năng ty thể, do đó ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác nhau: thần kinh, cơ. Biểu hiện tăng sắc tố da ít gặp hơn, khởi phát từ lúc sơ sinh.  
  3. Ly thượng bì bọng nước với đốm sắc tố (EBS-MP) thường xuất hiện ở trẻ sơ sinh với tổn thương tăng sắc tố dạng mạng lưới kèm các bọng nước, khác với ly thượng bì bọng nước bẩm sinh thông thường (không có các đốm tăng sắc tố).  
  4. Nhiễm sắc tố dầm dề là bệnh lý di truyền do đột biến trên nhiễm sắc thể X, tổn thương da qua các giai đoạn: mụn nước, bọng nước, dày sừng, tăng sắc tố, teo da giảm sắc tố. Tăng sắc tố trong nhiễm sắc tố dầm dề có thể lan tỏa, phân bố theo đường của Blascko. 
  5. Bệnh DPR - nguyên nhân do đột biến gen keratin KRT14 trên nhiễm sắc thể số 17. Lâm sàng biểu hiện tăng sắc tố dạng mạng lưới, rụng tóc không sẹo, mất đường vân tay. Ngoài ra cũng có thể gặp dày sừng lòng bàn tay, bọng nước vùng đầu chi.  
  6. Hội chứng Revesz là tình trạng di truyền hiếm gặp bao gồm nhiều biểu hiện ở các cơ quan khác nhau như tăng sắc tố dạng mạng lưới thường ở thân mình và cổ, loạn dưỡng móng, mảng trắng niêm mạc lưỡi, miệng, nhìn mờ do xơ hóa võng mạc, bất thường thần kinh và một số biểu hiện cơ quan khác.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Ly thượng bì bọng nước bẩm sinh với đốm sắc tố
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Nhiễm sắc tố dầm dề giai đoạn tăng sắc tố theo đường Blaschko
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Bệnh DPR - tăng sắc tố dạng mạng lưới vùng thân mình, tay chân, mất đường vân tay
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Hội chứng Revesz - tăng sắc tố dạng mạng lưới thường ở thân mình và cổ, loạn dưỡng móng.

Nhóm tăng sắc tố dạng mạng lưới khởi phát ở tuổi thiếu niên và người trưởng thành thường do mắc phải, được tiếp cận theo vị trí xuất hiện của tổn thương. 

  • Một số bệnh lý thường gặp của nhóm này: tăng sắc tố sau viêm (PIH), viêm da tiếp xúc tăng sắc tố, tăng sắc tố do thuốc, xơ cứng bì hệ thống, lichen phẳng thể tăng sắc tố (LP tăng sắc tố). 
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố hình mạng lưới sau viêm.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng giảm sắc tố hình mạng lựới ở bệnh nhân xơ cứng bì hệ thống.
  • Các bệnh lý hiếm gặp hơn, thường đi kèm triệu chứng của cơ quan khác hoặc nằm trong bệnh cảnh lâm sàng khác: bệnh Galli-Galli, bệnh Dowling- Degos, bệnh Kitamura...  
  1. Bệnh Dowling - Degos: bệnh di truyền hiếm gặp của da khởi phát ở người trưởng thành, tổn thương tăng sắc tố thường gặp ở các nếp gấp do đó cần phân biệt với bệnh gai đen.  
  2. Bệnh Galili - Galli là một biến thể của bệnh lý di truyền Dowling - Degos, bệnh đặc trưng trên lâm sàng bởi các sẩn dày sừng màu đỏ hoặc nâu, kích thước 1 - 2mm phân bố dạng mạng lưới.  
  3. Bệnh Kitamura: là rối loạn di truyền với tăng sắc tố dạng mạng lưới phân bố ở bàn tay, bàn chân, thường xuất hiện ở tuổi thanh - thiếu niên. 
    Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
    Bệnh Dowing - Degos với sẩn màu nâu ởvùng nách
    Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
    Tăng sắc tố dạng mạng lưới phân bố ở đầu chi của bệnh Kitamura

    Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp

     

3 Tăng sắc tố lan tỏa 

Tăng sắc tố lan tỏa trên diện tích da lớn của cơ thể, do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó, thuốc và rối loạn trao đổi chất, nội tiết là những nguyên nhân chính. Thông thường, tiếp cận tăng sắc tố lan tỏa trên lâm sàng thường theo nguyên nhân gây bệnh. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Sơ đồ tiếp cận nhóm nguyên nhân gây tăng sắc tố lan tỏa.

Nguyên nhân nội tiết gây tăng sắc tố lan tỏa thường gặp bao gồm: bệnh Adi-son, hội chứng Cushing, hội chứng Nel-son, gai đen, đái tháo đường, cancinoid, cường giáp trạng... 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố ở da, niêm mạc ở bệnh nhân mắc bệnh Adison
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Bệnh gai đen lan tỏa ở bụng, nếp kẽ.

Thiếu hụt dinh dưỡng: thiếu Vitamin B12, Acid Folic, niacin, tryptophan, vita-min A, bệnh suy dinh dưỡng Kwashior-kor.  

Bệnh lý về chuyển hóa: Porphyrin da chậm, bệnh Gaucher, bệnh Niemann - pick, bệnh Wilson, bệnh thận mạn tính. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố lan tỏa ở mặt bệnh nhân porphyrin da chậm.

Nguyên nhân do thuốc: nhiều thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng có thể gây ra tăng sắc tố lan tỏa. Các thuốc thường gặp: clofazimin, aminodaron, bleomycin, thuốc chống sốt rét tổng hợp, zidovudin, doxyrubicin, chlorpromazin, cyclophos-phamid, psoralen, imatinib...  

Tác nhân vật lý: tia uv, chấn thương, bức xạ ion hóa, bức xạ nhiệt. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Giảm sắc tố do hóa chất. T
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố sau điều trị bằng UVB dải hẹp.

Các bệnh lý khác: nhiễm trùng do giun chỉ Onchoceca, tăng sắc tố liên quan đến nhiễm HIV, bệnh lý tự miễn như xơ cứng bì hệ thống, khối u như u lympho T tại da, bệnh lý viêm khác như lichen phẳng tăng sắc tố, viêm da Ashy gray, tăng sắc tố sau viêm,… 

Một số nguyên nhân khác: lắng đọng bạc (bệnh da xanh), vàng, Bismuth, chrome, đồng hoặc phơi nhiễm mới arsenic, aro-matic hydrocarbon. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Hồng ban cố định nhiễm sắc do thuốc lan tỏa ở môi.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố sau lichen phẳng.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng, giảm sắc tố lan tỏa sau viêm da tiếp xúc với lá Trầu Không.​​​​

 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố lan tỏa sau sử dụng clofazimin điều trị phong
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố lan tỏa sau sử dụng zidovudin
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố lan tỏa màu xanh - xám trong bệnh lichen phẳng tăng sắc tố.

4 Tăng sắc tố thành dải 

Là tổn thương thường gặp trong da liễu, thường do nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể bẩm sinh hoặc mắc phải. Các tổn thương được sắp xếp thành các đường trên cơ thể, đi dọc theo mạch máu, bạch huyết, đường Blaschko, do hiện tượng Koebner, bệnh ấu trùng di chuyển... - 

Theo đường Blaschko: thường hay gặp nhất trong số các tăng sắc tố thành dải. Các đường của Blaschko là các đường da tưởng tượng mà các tình trạng da khác nhau phân bố dọc theo. Chúng không theo cấu trúc thần kinh, mạch máu hoặc bạch huyết, nó được Alfred Blaschko mô tả lần đầu tiên vào năm 1901. Các tổn thương tăng sắc tố theo đường Blaschko thường gặp nhất bao gồm: nhiễm sắc tố dầm dề, bớt sắc tố bẩm sinh dạng dải, hồng ban cố định nhiễm sắc thành dải, lichen phẳng tăng sắc tố thành dải, poro-keratosis thành dải... 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Lichen phẳng tăng sắc tố dạng dải.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Nhiễm sắc tố dầm dề tổn thượng tăng sắc tố theo đường Blaschko

Tăng sắc tố theo đường đi của mạch bạch huyết: thường là tăng sắc tố sau viêm mạch bạch huyết cấp tính, sau các nhiễm khuẩn do nấm, vi khuẩn gây tổn thương dọc đường bạch huyết như Mycobacterium marinum, Sporothrỉx schenckii, Staphylococcus aureus, Myco-bacterium chlonae,… 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Porokeratosis phân bố theo đường bạch mạch

Tăng sắc tố theo dấu hiệu Koebner: do một số nguyên nhân ngoại sinh (viêm da Berloque, viêm da tiếp xúc do côn trùng - kiến ba khoang, viêm da tiếp xúc ánh sáng do thực vật). Các tổn thương này thường thành vệt, thành đường phụ thuộc vào tác nhân gây ra. Các tổn thương này có thể tăng sắc tố ngay lúc khởi phát hoặc khi khỏi (tăng sắc tố sau viêm). 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố sau viêm theo dấu hiệu Koebner.

Tăng sắc tố đọc theo đường mạch máu: thường ít gặp, tăng sắc tố dọc theo đường đi của tĩnh mạch sau một thời gian sử dụng các thuốc. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Porokeratosis phân bố theo đường bạch mạch

5 Tăng sắc tố khu trú 

Là nhóm tăng sắc tố thường gặp nhất, tổn thương phân bố khu trú ở một vị trí trên cơ thể. Tăng sắc tố khu trú bao gồm nhiều bệnh lý khác nhau và do nhiều nguyên nhân gây nên. Tổn thương có thể đơn độc hoặc bao gồm nhiều tổn thương khu trú. Một số bệnh lý tăng sắc tố khu trú thường gặp:  

Tổn thương sắc tố da lành tính: nốt ruồi, đồi mồi, dày sừng da dầu, tàn nhang, rám má, các loại bớt có tăng sắc tố, tăng sắc tố sau viêm khu trú...  

Tổn thương tăng sắc tố ác tính: ung thư hắc tố, ung thư biểu mô đáy có tăng sắc tố. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Đồi mồi vùng má.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tàn nhang.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Nhiều tổn thương dày sừng da đầu
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Ung thư biểu mô đấy thể tăng sắc tố.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Bớt spilus.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Ung thư hắc tố với tổn thựơng tăng sắc tố không đồng đều

Cũng có thể tiếp cận tăng sắc tố khu trú theo từng vị trí: mặt, môi, đầu chi, thân mình... Dưới đây là ví dụ về tiếp cận tăng sắc tố khu trú vùng mặt. Một số tổn thương tăng sắc tố ở mặt đối xứng thường gặp:  

Tổn thương da của bệnh lý amyloido-sis hệ thống: có thể xuất hiện ở bất kì vị trí nào, thường hay gặp và đặc trưng bởi mảng dày da, tăng sắc tố ở quanh mắt, đối xứng hai bên.  

Bớt Hori: tổn thương tăng sắc tố dạng dát, dạng đốm màu xanh - xám đến xám - nâu thường xuất hiện ở hai má ở người trưởng thành.  

Rám má (melasma): là bệnh lý tăng sắc tố mắc phải biểu hiện là các dát nâu đen, đối xứng thường xuất hiện vùng mặt, nhất là hai bên gò má, trán và cằm. Bệnh thường gặp ở phụ nữ có type da tối màu (xem kĩ hơn ở bài rám má).  

Ochronosis ngoại sinh: là tổn thương tăng giảm sắc tổ không đều mắc phải sau khi sử dụng các chất làm trắng da bôi tại chỗ không đúng cách. Tổn thương thường gặp đối xứng vùng má, trán, cằm - các vị trí tiếp xúc với thuốc, chất làm trắng. 

Argya: hay còn gọi là bệnh da xanh do lắng đọng kim loại bạc ở da và niêm mạc ở người tiếp xúc với bạc (công nhân ở nhà máy sản xuất bạc, dùng thuốc chứa bạc kéo dài...). Tổn thương da màu xanh xám khu trú hoặc lan tỏa.  

Pigmentary demarcation line type F - H hay tăng sắc tố theo đường ranh giới type F, G, H: tổn thương tăng sắc tố thành đường nằm giữa các vùng sáng và tối. Thường gặp ở tay và chân ở type A - D, tuy nhiên ở type F - H tổn thương gặp đối xứng ở mặt.  

  • Type F là đường tăng sắc tố hình chữ V, xuất hiện đối xứng hai bên đuôi mắt. 
  • Type G là đường tăng sắc tố chữ w, xuất hiện vùng má ngay dưới đuôi mắt  
  • Type H là đường tăng sắc tố thẳng chạy từ khóe miệng xuống cằm.  

Erythema dyschromicum Persians (EDP) hay còn gọi là ashy dermatosis, là bệnh da mạn tính hiếm gặp, đặc trưng bởi các dát tăng sắc tố đa dạng về kích thước, ranh giới không rõ ràng xuất hiện ở thân mình, mặt, chân tay. Nguyên nhân gây bệnh còn chưa rõ ràng, có yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn, bệnh lý tuyến giáp, một số thuốc. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Sơ đồ tiếp cận tăng sắc tố vùng mặt.

- EDP: erythema dyschromicum perstans
- PDL F-H: Pigmentary demarcation line type F-H-tăng sắc tố theo đường ranh giới type F, G,H
- AIFD (acquired idiopathic facial hyperpigmentation): tăng sắc tố ở mặt thứ phát không rõ nguyên nhân.
- PIH: tăng sắc tố sau viêm

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Mảng vàng - tím quanh mắt trong amyloidosis hệ thống
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Bớt Hori màu nâu - xám ở má.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Ochronosis ngoại sinh sau khi bôi kéo dài hydroquinon 4% làm trắng da
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Bệnh Agyria, tổn thượng da màu xanh xám lan tỏa
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Hình minh họa tăng sắc tố theo đường ranhgiới type F-H
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố theo đường ranh giới type G
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Sau điều trị 4 tháng bằng Isotretinoin 20 mg/ngày
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Sau điều trị 4 tháng bằng isotretinoin 20 mg/ngày

Maturational hyperpigmentation (MH): còn được xem là một biến thể của gai đen, tuy nhiên có sự khác biệt về lâm sàng và mô bệnh học. Tổn thương là các dát, mảng tăng sắc tố màu nâu sẫm đến xám, ranh giới không rõ ràng với da lành, bề mặt sờ thô ráp, tuy nhiên mịn hơn so với gai đen. MH cũng được chứng minh liên quan đến các bệnh lý chuyển hóa.

Bệnh gai đen: tổn thương tăng sắc tố thường xuất hiện ở các nếp gấp: cổ, bẹn, nách, tuy nhiên cũng có thể gặp ở các vị trí khác như mặt, tay, chân tùy theo bệnh lý liên quan. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố màu nâu xám của MH ở má.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Gai đen vùng má với bề mặt thô ráp hơn MH.

Tăng sắc tố quanh mắt: là tình trạng thường gặp, biểu hiện sinh lý hoặc bệnh lý do nhiều căn nguyên nội sinh và ngoại sinh khác nhau. Các yếu tố liên quan gồm di truyền, tăng sắc tố sau viêm, tăng sinh mạch máu quá mức, lão hóa da, các rối loạn nội tiết... Tổn thương của tăng sắc tố quanh mắt đối xứng hai bên, gồm các dát sắc tố đồng nhất xuất hiện ở mi mắt dưới, có thể kéo dài đến mi mắt trên, quanh lông mày, vùng thái dương và gốc mũi. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Tăng sắc tố sau tiếp xúc với mỹ phẩm vùng quanh mắt.
Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Do rãnh trũng lệ sâu nên nhìn có cảm giác vùng này đậm hơn so với bình thường.

Poikiloderma của Civatte: là tình trạng tăng sắc tố lành tính thường gặp, nguyên nhân chủ yếu do ánh nắng mặt trời nên còn được gọi là lão hóa do ánh nắng. Tổn thương da là các mảng tăng giảm sắc tố dạng mạng lưới màu nâu đỏ, kèm giãn mạch máu nhỏ, phân bố chủ yếu vùng cổ hai bên và mặt. Các yếu tố di truyền, dùng thuốc gây tăng nhạy cảm ánh sáng, nước hoa, mỹ phẩm có thể liên quan đến sự xuất hiện tổn thương. 

Các loại tổn thương tăng sắc tố da và bệnh lý thường gặp
Poikiloderma của Civatte: tổn thương tăng sắc tố dạng mạng lưới màu nâu đỏ kèm giãn mạch

 

Ngày đăng

* SĐT của bạn luôn được bảo mật
* Nhập nếu bạn muốn nhận thông báo phẩn hồi email
Gửi câu hỏi
Hủy
    (Quy định duyệt bình luận)
    0/ 5 0
    5
    0%
    4
    0%
    3
    0%
    2
    0%
    1
    0%
    Chia sẻ nhận xét
    Đánh giá và nhận xét
      logo
      Nhà thuốc uy tín số 1 Nhà thuốc
      uy tín số 1
      Cam kết 100% chính hãng Cam kết 100%
      chính hãng
      Dược sĩ giỏi tư vấn miễn phí Dược sĩ giỏi tư
      vấn miễn phí
      Giao hàng toàn quốc Giao hàng
      toàn quốc
      Gửi
      vui lòng chờ tin đang tải lên

      Vui lòng đợi xử lý......

      1900 888 633