Bài thuốc trị sỏi thận Kim Kê Đả Thạch

1 Giới thiệu về bài thuốc Kim Kê Đả Thạch

Kim Kê Đả Thạch là tên gọi của một bài thuốc Đông y được xây dựng dựa trên kinh nghiệm thực tế trong quá trình điều trị viêm sỏi thận của Ths. Nghiêm Đức Trọng, với mục tiêu chính là làm nhỏ sỏi, dẫn sỏi theo đường tiết niệu ra ngoài, đồng thời cải thiện các triệu chứng thường gặp như đau, tiểu buốt, tiểu rắt và viêm nhiễm đường niệu.

2 Quan niệm bệnh sinh và nguyên tắc trị sỏi thận theo Đông y

2.1 Quan niệm bệnh sinh

Theo y học cổ truyền, sỏi thận thuộc phạm vi thạch lâm, lâm chứng, hình thành chủ yếu do sự rối loạn chức năng tạng phủ, đặc biệt là thận và bàng quang. Nguyên nhân thường gặp bao gồm thận hư khiến chức năng khí hóa suy giảm, kết hợp với thấp nhiệt uẩn kết ở hạ tiêu. Khi nước tiểu bị thấp nhiệt hun đúc kéo dài, các chất cặn lắng đọng dần và kết tinh thành sỏi. Nếu tình trạng này không được điều chỉnh kịp thời, sỏi có xu hướng tăng kích thước, gây đau, viêm và cản trở lưu thông đường tiết niệu.

2.2 Nguyên tắc điều trị của bài Kim Kê Đả Thạch

Bài thuốc được xây dựng dựa trên các nguyên tắc điều trị cơ bản sau:

• Thanh nhiệt, lợi thấp
• Bài thạch, hỗ trợ đẩy sỏi ra ngoài
• Thông lâm, tăng cường lợi tiểu
• Hóa kết, giúp làm mềm và tiêu sỏi
• Chỉ thống, giảm đau và hạn chế co thắt

Cách phối hợp này giúp tác động đồng thời vào nguyên nhân hình thành sỏi và cải thiện các triệu chứng đi kèm.

3 Thành phần của Kim Kê Đả Thạch

Bài thuốc gồm các vị dược liệu sau:

• Quảng kim tiền thảo: 30 g
• Kê nội kim: 10 g
• Thạch vi: 12 g
• Xa tiền tử: 10 g
• Ngưu tất: 10 g
• Sinh địa: 12 g
• Bạch thược: 10 g
• Cam thảo sao: 10 g

4 Công dụng của bài thuốc

Sự phối hợp các vị thuốc trong Kim Kê Đả Thạch giúp làm nhỏ và đẩy sỏi di chuyển xuống dưới, đồng thời tăng bài tiết nước tiểu, giúp sỏi được đào thải thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, cải thiện các triệu chứng thường gặp ở người mắc sỏi như đau bụng, viêm đường tiết niệu, tiểu khó, tiểu buốt, tiểu rắt; đồng thời giúp giảm co thắt, từ đó làm dịu cơn đau và tạo điều kiện để sỏi dễ thoát ra ngoài.

5 Tác dụng của từng vị thuốc

Quảng kim tiền thảo: Có tác dụng thanh nhiệt, trừ thấp, hỗ trợ bài sỏi ở cả thận và mật. Đồng thời giúp tăng bài tiết nước tiểu, cải thiện tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu và giảm tiểu khó, nhất là các biểu hiện tiểu buốt, mót, dòng tiểu yếu, ngắt quãng kèm đau.

Kê nội kim: Giữ vai trò chính trong việc làm tiêu sỏi, giúp sỏi nhỏ dần, áp dụng cho cả sỏi thận và sỏi mật; đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng tiểu khó.

Thạch vi: Có tác dụng lợi tiểu, hỗ trợ đẩy sỏi ra ngoài, đặc biệt phù hợp với các trường hợp tiểu khó thuộc thể nhiệt, nước tiểu vàng sậm.

Xa tiền tử: Giúp tăng lượng nước tiểu, thanh nhiệt ở bàng quang, điều hòa sự bài tiết nước tiểu, qua đó làm giảm cảm giác đau và khó chịu khi đi tiểu.

Ngưu tất: Có tác dụng hoạt huyết, giảm đau, đồng thời khả năng dẫn thuốc đi xuống mạnh, kết hợp thúc tiểu giúp sỏi di chuyển theo chiều xuống của đường tiết niệu.

Sinh địa: Hỗ trợ lợi thủy, đồng thời dưỡng âm, sinh tân dịch, giúp bù đắp phần dịch thể bị hao hụt trong quá trình lợi tiểu.

Bạch thược: Có tác dụng làm giãn cơ trơn, giảm co thắt, hỗ trợ kháng khuẩn, chống viêm và làm dịu nhiệt. Khi phối hợp với cam thảo sao sẽ tăng hiệu quả giảm đau, đặc biệt là các cơn đau co thắt vùng bụng thường gặp ở người bị sỏi.

Cam Thảo sao: Giúp thanh nhiệt, lợi thấp, hỗ trợ thông lâm, giảm đau nhờ tác dụng làm dịu co thắt; đồng thời có vai trò điều hòa các vị thuốc trong toàn bài.

6 Hướng dẫn sử dụng

6.1 Liều dùng

Mỗi ngày sử dụng 1 thang, sắc mới và thay nước mỗi ngày.

Số thang thuốc cần dùng tùy thuộc cơ địa, loại sỏi và kích thước sỏi. Có trường hợp dùng hơn 10 thang đã có kết quả, nhưng trung bình có thể cần khoảng 20 thang hoặc lâu hơn.

6.2 Cách sắc và uống thuốc

Cho dược liệu vào ấm hoặc bình sắc, tráng qua với nước sạch khoảng 2–3 lần để loại bỏ bụi bẩn. Riêng các vị sau cần lưu ý:

• Xa tiền tử: do hạt rất nhỏ nên cần rửa riêng để tránh bị trôi mất. Khi sắc và rót thuốc, nên chú ý giữ lại hạt; có thể cho vào túi vải mỏng để thuận tiện hơn.
• Vị Thạch vi: trên thực tế dễ bị nhầm lẫn, kể cả ở một số cơ sở bán thuốc, vì vậy cần kiểm tra kỹ đúng vị khi mua.
• Cam thảo: thường là cam thảo sống, trước khi dùng nên sao vàng nhẹ trên chảo để phù hợp với bài thuốc.

Nước thuốc có vị tương đối dễ uống, gần giống nước Nhân Trần. Không cần sắc quá đặc; nếu thấy hơi khé cổ do vị ngọt của cam thảo, có thể PHA loãng thêm nước đun sôi để nguội cho vừa miệng.

Thuốc uống mát sẽ dễ chịu hơn, có thể để nguội, cho vào ngăn mát tủ lạnh hoặc thêm đá uống dần.

Trong thời gian dùng, cần uống nhiều nước trong ngày để hỗ trợ tác dụng lợi tiểu và giúp sỏi dễ đào thải.

7 Lưu ý khi dùng

Không sử dụng bài thuốc cho người đang bị tiêu chảy.

Người dưới 18 tuổi, phụ nữ đang mang thai, đang cho con bú, những người mắc các bệnh mãn tính hay đang dùng thuốc điều trị cần hỏi rõ ý kiến bác sĩ nếu muốn sử dụng.

Nên kết hợp Đông – Tây y: trước khi dùng thuốc, người bệnh nên đi khám, siêu âm hoặc chụp phim để xác định rõ số lượng, vị trí và kích thước sỏi. Tránh tự suy đoán bệnh rồi tự ý dùng thuốc, dễ tốn thời gian mà không đạt hiệu quả như mong muốn.

8 Tác dụng phụ có thể gặp

Qua quá trình theo dõi một số trường hợp đã sử dụng bài thuốc, nhìn chung chưa ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng. Đa số người dùng dung nạp thuốc tốt, không gặp phản ứng bất thường trong quá trình uống.

Tuy nhiên, vẫn có một số phản ứng không mong muốn xuất hiện ở tỷ lệ thấp, bao gồm:

• Cảm giác nóng ruột, khó chịu ở vùng bụng
• Đau bụng nhẹ hoặc rối loạn tiêu hóa thoáng qua
• Tăng cân ở một vài trường hợp
• Có người khó chịu với mùi hoặc vị cam thảo trong thuốc

Những biểu hiện trên thường ở mức độ nhẹ và không phổ biến. Khi xuất hiện các dấu hiệu không phù hợp với cơ địa, người dùng nên giảm liều, tạm ngưng thuốc hoặc tham khảo ý kiến người có chuyên môn để điều chỉnh cho phù hợp.

9 Kết luận

Bài thuốc Kim Kê Đả Thạch được xây dựng dựa trên nguyên lý điều trị sỏi thận theo Đông y, tập trung vào thanh nhiệt, lợi thấp, bài sỏi và giảm đau.

Tuy nhiên, hiệu quả của bài thuốc phụ thuộc nhiều vào cơ địa, kích thước – số lượng sỏi, mức độ tuân thủ liều dùng và chất lượng dược liệu. Bài thuốc phù hợp hơn với các trường hợp sỏi kích thước nhỏ và vừa, dùng với tinh thần kiên trì và có theo dõi y tế đầy đủ. Việc kết hợp thăm khám Đông – Tây y trước và sau khi sử dụng là cần thiết để đảm bảo an toàn và đánh giá đúng hiệu quả điều trị.

10 Tài liệu tham khảo

1. Bài viết “BÀI THUỐC TRỊ SỎI THẬN” ThS. Nghiêm Đức Trọng - Giảng viên bộ môn Thực vật - Trường Đại học Dược Hà Nội.
2. Hirayama H, Wang Z et al, (Đăng: tháng 2 năm 1993), Effect of Desmodium styracifolium-triterpenoid on calcium oxalate renal stones, Pubmed. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2026. 
3. Wang N, Zhang D et al, (Đăng ngày: 5 tháng 9 năm 2018), Endothelium corneum gigeriae galli extract inhibits calcium oxalate formation and exerts anti-urolithic effects, Pubmed. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2026.